De reis om de wereld in tachtig dagen

Jules Verne

Hoofdstuk 1

Waarin Phileas Fogg en Passepartout elkaar aanvaarden, de een als meester, de ander als bediende.

Meneer Phileas Fogg woonde in 1872 op nummer 7 aan Saville Row, Burlington Gardens, in het huis waar Sheridan in 1814 was gestorven. Hij was een van de opvallendste leden van de Reform Club, hoewel hij altijd de aandacht leek te mijden; een raadselachtige figuur, over wie weinig bekend was, behalve dat hij een verfijnde man van de wereld was. Men zei dat hij op Byron leek – althans dat zijn hoofd aan dat van Byron deed denken; maar hij was een kalme Byron met een baard, die nog duizend jaar zou kunnen leven zonder oud te worden.

Phileas Fogg was ongetwijfeld een Engelsman; of hij ook een Londenaar was, stond minder vast. Men zag hem nooit op de beurs, noch bij de Bank, noch in de handelskantoren van de “City”; er liepen nooit schepen van hem de Londense dokken binnen; hij bekleedde geen openbaar ambt; hij had nooit ingeschreven gestaan bij een van de Inns of Court, noch bij de Temple, noch bij Lincoln’s Inn, noch bij Gray’s Inn; ook had zijn stem nooit geklonken in de Court of Chancery, de Exchequer, de Queen’s Bench of de kerkelijke rechtbanken. Hij was stellig geen industrieel; evenmin was hij koopman of herenboer. Zijn naam was onbekend bij de wetenschappelijke en geleerde genootschappen, en voor zover bekend had hij nooit deelgenomen aan de wijze beraadslagingen van de Royal Institution of de London Institution, de Artisan’s Association of de Institution of Arts and Sciences. Hij behoorde in feite tot geen van de talloze genootschappen waarvan de Engelse hoofdstad wemelt, van de Harmonic tot het genootschap der entomologen, dat voornamelijk was opgericht om schadelijke insecten uit te roeien.

Phileas Fogg was lid van de Reform Club, en dat was alles.

Tot deze exclusieve club was hij op heel eenvoudige wijze toegelaten.

Hij was voorgedragen door Barings, waar hij een krediet had lopen. Zijn cheques werden steevast op vertoon uitbetaald ten laste van zijn rekening-courant, waarop altijd een ruim tegoed stond.

Was Phileas Fogg rijk? Ongetwijfeld. Maar zelfs degenen die hem het beste kenden, konden zich niet voorstellen hoe hij zijn fortuin had vergaard, en meneer Fogg was wel de laatste aan wie men dat kon vragen. Hij was niet verkwistend, maar evenmin gierig; want wanneer hij wist dat er geld nodig was voor een edel, nuttig of liefdadig doel, verschafte hij het in stilte en soms anoniem. Kortom, hij was de minst mededeelzame van alle mensen. Hij sprak heel weinig en leek door zijn zwijgzaamheid des te geheimzinniger. Zijn dagelijkse gewoonten waren voor iedereen waar te nemen; maar alles wat hij deed, was zo volkomen gelijk aan wat hij altijd al had gedaan, dat de nieuwsgierigen er geen wijs uit konden worden.

Had hij gereisd? Waarschijnlijk wel, want niemand scheen de wereld beter te kennen; geen plek was zo afgelegen of hij leek er volkomen mee vertrouwd. Vaak verbeterde hij met een paar heldere woorden de duizend gissingen die de clubleden opperden over verdwenen reizigers van wie niets meer was vernomen, wees daarbij op wat werkelijk waarschijnlijk was en leek over een soort tweede gezicht te beschikken, zo vaak bevestigden de gebeurtenissen zijn voorspellingen. Hij moest overal hebben gereisd, al was het maar in de geest.

In elk geval stond vast dat Phileas Fogg Londen al vele jaren niet had verlaten. Degenen die de eer genoten hem beter te kennen dan anderen, verklaarden dat niemand kon beweren hem ooit ergens anders te hebben gezien. Zijn enige vormen van ontspanning waren kranten lezen en whist spelen. Hij won dikwijls bij dit spel, dat in stilte werd gespeeld en daarom bij zijn aard paste; maar zijn winst kwam nooit in zijn beurs terecht en werd opzijgelegd voor zijn liefdadige werken. Meneer Fogg speelde niet om te winnen, maar om het spelen zelf. Het spel was in zijn ogen een krachtmeting, een worsteling met een moeilijkheid, maar een worsteling naar zijn smaak, zonder beweging of vermoeienis.

Voor zover bekend had Phileas Fogg vrouw noch kinderen, wat de rechtschapenste mensen kan overkomen; familie of intieme vrienden had hij evenmin, wat zeker ongebruikelijker is. Hij woonde alleen in zijn huis aan Saville Row, waar nooit iemand kwam. Voor zijn bediening had hij aan één bediende genoeg. Hij ontbeet en dineerde in de club, op tijdstippen die met wiskundige nauwkeurigheid waren vastgesteld, in dezelfde kamer, aan dezelfde tafel, zonder ooit de maaltijd met andere leden te gebruiken, laat staan een gast mee te brengen; en hij ging stipt om middernacht naar huis, om meteen naar bed te gaan. Hij maakte nooit gebruik van de behaaglijke kamers die de Reform Club zijn bevoorrechte leden ter beschikking stelt. Hij bracht tien van de vierentwintig uur in Saville Row door, slapend of bezig met zijn toilet. Wanneer hij verkoos te wandelen, deed hij dat met regelmatige pas in de hal met de mozaïekvloer, of in de ronde galerij, waar blauw beschilderde ramen het licht binnenlieten en twintig Ionische zuilen van rood porfier de koepel droegen. Wanneer hij ontbeet of dineerde, werd alles wat de club te bieden had – zijn keukens en provisiekamers, zijn schenkkamer en zuivelkamer – ingezet om zijn tafel met de heerlijkste spijzen te overladen; hij werd bediend door de meest plechtstatige kelners, in rok en op schoenen met zolen van molton, die hem de spijzen op speciaal porselein en op het fijnste tafellinnen voorzetten; de karaffen van de club, waarvan de gietvorm verloren was gegaan, bevatten zijn sherry, zijn port en zijn met kaneel gekruide rode bordeaux; terwijl zijn dranken verfrissend koel werden gehouden met ijs dat tegen hoge kosten van de Amerikaanse meren werd aangevoerd.

Als het excentriek is om zo te leven, moet men toegeven dat er iets goeds in excentriciteit schuilt.

Het herenhuis aan Saville Row was niet weelderig, maar wel uiterst gerieflijk. De gewoonten van de bewoner stelden aan de enige bediende maar weinig eisen, maar Phileas Fogg verlangde van hem een haast bovenmenselijke stiptheid en regelmaat. Juist die 2 oktober had hij James Forster ontslagen, omdat die onfortuinlijke jongeman hem scheerwater van vierentachtig graden Fahrenheit had gebracht in plaats van zesentachtig; nu wachtte hij op diens opvolger, die tussen elf uur en half twaalf in huis werd verwacht.

Phileas Fogg zat rechtop in zijn leunstoel, de voeten dicht naast elkaar als die van een grenadier op parade, de handen rustend op de knieën, het lichaam recht, het hoofd geheven; hij keek onafgebroken naar een ingewikkelde klok die de uren, de minuten, de seconden, de dagen, de maanden en de jaren aangaf. Precies om half twaalf zou meneer Fogg naar dagelijkse gewoonte Saville Row verlaten en zich naar de Reform Club begeven.

Op dat ogenblik klonk er een klop op de deur van het behaaglijke vertrek waar Phileas Fogg zat, en James Forster, de ontslagen bediende, verscheen.

“De nieuwe bediende,” zei hij.

Een jongeman van dertig trad naar voren en maakte een buiging.

“Je bent Fransman, geloof ik,” vroeg Phileas Fogg, “en je heet John?”

“Jean, als monsieur het goedvindt,” antwoordde de nieuwkomer, “Jean Passepartout, een achternaam die aan mij is blijven hangen omdat ik van nature gemakkelijk van het ene vak op het andere overstap. Ik geloof dat ik eerlijk ben, monsieur, maar om het ronduit te zeggen: ik heb verschillende beroepen uitgeoefend. Ik ben rondtrekkend zanger geweest en kunstrijder in een circus; in die tijd maakte ik sprongen als Léotard en danste ik op het koord als Blondin. Daarna ben ik gymnastiekleraar geworden om mijn talenten beter te benutten; vervolgens was ik sergeant bij de brandweer in Parijs en hielp ik bij menige grote brand. Maar vijf jaar geleden heb ik Frankrijk verlaten en omdat ik het zoet van het huiselijke leven wilde proeven, ben ik hier in Engeland als kamerdienaar in dienst gegaan. Omdat ik zonder betrekking zat en had gehoord dat monsieur Phileas Fogg de stiptste heer met de vastste gewoonten van het Verenigd Koninkrijk was, ben ik naar monsieur toe gekomen in de hoop bij hem een rustig leven te leiden en zelfs de naam Passepartout te vergeten.”

“Passepartout bevalt me,” antwoordde meneer Fogg. “Je bent me goed aanbevolen; ik hoor gunstige berichten over je. Je kent mijn voorwaarden?”

“Ja, monsieur.”

“Goed! Hoe laat is het?”

“Tweeëntwintig minuten over elf,” antwoordde Passepartout, terwijl hij uit de diepte van zijn zak een reusachtig zilveren horloge tevoorschijn haalde.

“Je horloge loopt achter,” zei meneer Fogg.

“Pardon, monsieur, dat is onmogelijk –”

“Je horloge loopt vier minuten achter. Dat doet er niet toe; het is voldoende de afwijking te vermelden. Welnu, vanaf dit ogenblik, negenentwintig minuten over elf ’s ochtends op deze woensdag 2 oktober, ben je bij mij in dienst.”

Phileas Fogg stond op, nam zijn hoed in zijn linkerhand, zette hem met een werktuiglijke beweging op zijn hoofd en vertrok zonder een woord.

Passepartout hoorde de voordeur eenmaal dichtgaan; het was zijn nieuwe meester die naar buiten ging. Hij hoorde de deur opnieuw dichtgaan; het was zijn voorganger, James Forster, die op zijn beurt vertrok. Passepartout bleef alleen achter in het huis aan Saville Row.

---