Fran­ken­stein

Mary Wollstonecraft Shelley

Hoofdstuk 1: Brief I

Aan mevrouw Saville, Engeland.

Sint-Petersburg, 11 dec. 17–.

Je zult met vreugde vernemen dat het begin van een onderneming waaraan jij zulke boze voorgevoelens verbond, zonder rampspoed is verlopen. Gisteren ben ik hier aangekomen; en het eerste wat ik doe, is mijn lieve zuster verzekeren dat het mij goed gaat en dat mijn vertrouwen in het welslagen van mijn onderneming groeit.

Ik ben al ver ten noorden van Londen; en wanneer ik door de straten van Petersburg loop, voel ik een koude noordenwind langs mijn wangen spelen, die mijn zenuwen sterkt en mij met vreugde vervult. Begrijp je dat gevoel? Deze wind, die uit de streken komt waarheen ik op weg ben, geeft mij een voorproefje van die ijzige oorden. Deze veelbelovende wind bezielt mij, en mijn dagdromen worden vuriger en levendiger. Tevergeefs probeer ik mij ervan te overtuigen dat de pool een oord van vorst en verlatenheid is; in mijn verbeelding verschijnt hij steeds als een streek vol schoonheid en verrukking. Daar, Margaret, blijft de zon altijd zichtbaar; haar brede schijf scheert langs de horizon en verspreidt een eeuwigdurende luister. Daar – want met jouw welnemen, mijn zuster, wil ik enig vertrouwen stellen in zeevaarders die mij voorgingen – daar zijn sneeuw en vorst uitgebannen; en terwijl wij over een kalme zee varen, kunnen wij worden meegevoerd naar een land dat in wonderen en schoonheid iedere tot dusver ontdekte streek van de bewoonbare aarde overtreft. Zijn voortbrengselen en landschappen zijn wellicht zonder weerga, zoals de verschijnselen die de hemellichamen in die onontdekte eenzame streken vertonen dat ongetwijfeld zijn. Wat mag men niet verwachten in een land van eeuwig licht? Ik kan er de wonderbare kracht ontdekken die de kompasnaald aantrekt; en ik kan orde brengen in duizend sterrenkundige waarnemingen, waarvoor slechts deze reis nodig is om hun schijnbare onregelmatigheden voorgoed te verklaren. Ik zal mijn vurige nieuwsgierigheid bevredigen met de aanblik van een nog nooit bezocht deel van de wereld, en misschien een land betreden waarin nog nooit een mensenvoet zijn afdruk heeft achtergelaten. Dat is wat mij lokt, en het is genoeg om alle vrees voor gevaar of dood te overwinnen en mij deze moeizame reis te doen beginnen met de vreugde van een kind dat op een vrije dag met zijn speelmakkers in een bootje stapt voor een ontdekkingstocht stroomopwaarts op de rivier van zijn geboortestreek. Maar zelfs als al deze vermoedens onjuist zijn, kun je niet betwisten dat ik de gehele mensheid tot aan het laatste geslacht een onschatbare dienst zal bewijzen door nabij de pool een doorgang te ontdekken naar landen die nu slechts na een reis van vele maanden te bereiken zijn; of door het geheim van de magneet te doorgronden, wat, als het al mogelijk is, alleen door een onderneming als de mijne kan worden volbracht.

Deze overwegingen hebben de onrust verdreven waarmee ik mijn brief begon, en ik voel mijn hart gloeien van een geestdrift die mij ten hemel verheft; want niets brengt de geest zozeer tot rust als een vast doel – een punt waarop de ziel haar geestesoog kan richten. Sinds mijn jeugd is deze expeditie mijn liefste droom. Met vuur heb ik de verslagen gelezen van de verschillende reizen die zijn ondernomen in de hoop via de zeeën rondom de pool het noordelijke deel van de Stille Oceaan te bereiken. Je herinnert je misschien dat de hele bibliotheek van onze goede oom Thomas bestond uit een geschiedwerk over alle ontdekkingsreizen. Mijn onderricht werd verwaarloosd, maar ik hield hartstochtelijk veel van lezen. Dag en nacht bestudeerde ik die boeken, en hoe vertrouwder ik ermee raakte, des te sterker werd het verdriet dat ik als kind had gevoeld toen ik vernam dat mijn vader op zijn sterfbed mijn oom had verboden mij toe te staan een leven op zee te beginnen.

Deze droombeelden vervaagden toen ik voor het eerst de dichters las wier ontboezemingen mijn ziel in vervoering brachten en ten hemel hieven. Ook ik werd dichter en leefde een jaar lang in een paradijs dat ik zelf had geschapen; ik verbeeldde mij dat ook ik een nis zou kunnen verwerven in de tempel waar de namen van Homerus en Shakespeare geheiligd zijn. Je weet maar al te goed hoe ik daarin faalde en hoe zwaar de teleurstelling mij viel. Maar juist in die tijd erfde ik het vermogen van een van mijn neven en nichten, en mijn gedachten volgden weer de richting waartoe zij vroeger hadden geneigd.

Zes jaar zijn verstreken sinds ik tot mijn huidige onderneming besloot. Nog altijd herinner ik mij het uur waarop ik mij aan deze grote onderneming wijdde. Ik begon ermee mijn lichaam aan ontberingen te wennen. Ik vergezelde de walvisvaarders op verscheidene tochten naar de Noordzee; vrijwillig verdroeg ik kou, honger, dorst en slaapgebrek; overdag werkte ik vaak harder dan de gewone matrozen, en mijn nachten wijdde ik aan de studie van de wiskunde, de theoretische geneeskunde en die takken van de natuurwetenschap waarvan een avonturier op zee in de praktijk het meeste profijt kon hebben. Tweemaal monsterde ik zelfs als onderstuurman aan op een Groenlandvaarder, en ik kweet mij voortreffelijk van mijn taak. Ik moet bekennen dat ik enige trots voelde toen mijn kapitein mij de op één na hoogste rang aan boord aanbood en mij met de grootste aandrang verzocht te blijven; zo hoog sloeg hij mijn diensten aan.

En nu, lieve Margaret, verdien ik het niet een groots doel te verwezenlijken? Ik had mijn leven in zorgeloosheid en weelde kunnen doorbrengen; maar ik verkoos roem boven iedere verlokking die de rijkdom op mijn pad bracht. O, als een bemoedigende stem daar toch bevestigend op antwoordde! Mijn moed en mijn vastberadenheid zijn onwrikbaar; maar mijn hoop wordt nu eens sterker, dan weer zwakker, en ik ben vaak neerslachtig. Ik sta op het punt een lange en moeilijke reis te ondernemen, waarop hachelijke omstandigheden al mijn standvastigheid zullen vergen: ik moet niet alleen anderen opbeuren, maar soms ook mijn eigen moed bewaren wanneer de hunne hun ontzinkt.

Dit is de gunstigste tijd om door Rusland te reizen. In hun sleden vliegen de mensen er snel over de sneeuw; de beweging is aangenaam en naar mijn mening veel prettiger dan die van een Engelse diligence. De kou is niet buitensporig als je in bont gehuld bent – een dracht die ik inmiddels ook heb aangenomen; want er is een groot verschil tussen over het dek lopen en uren achtereen roerloos blijven zitten, zonder dat enige beweging verhindert dat het bloed werkelijk in je aderen bevriest. Het is niet mijn ambitie op de postweg tussen Sint-Petersburg en Archangelsk het leven te laten.

Over twee of drie weken vertrek ik naar die laatste stad; ik ben van plan daar een schip te huren, wat gemakkelijk gaat als men voor de eigenaar de verzekeringspremie betaalt, en onder de mannen die aan de walvisvaart gewend zijn zoveel matrozen aan te monsteren als ik nodig acht. Ik ben niet van plan vóór de maand juni uit te varen; en wanneer zal ik terugkeren? Ach, lieve zuster, hoe kan ik die vraag beantwoorden? Als ik slaag, zullen er vele, vele maanden, misschien jaren verstrijken voordat jij en ik elkaar weerzien. Als ik faal, zul je mij spoedig terugzien, of nooit.

Vaarwel, mijn lieve, voortreffelijke Margaret. Moge de hemel zijn zegeningen over je uitstorten en mij behoeden, opdat ik telkens opnieuw mijn dankbaarheid kan betuigen voor al je liefde en goedheid.

Je liefhebbende broer,

R. Walton.

---