Cỗ máy thời gian

H. G. Wells

Chương 1

Nhà du hành thời gian (gọi ông như thế cho tiện) đang giảng giải cho chúng tôi một vấn đề cao sâu. Đôi mắt xám của ông sáng lấp lánh; khuôn mặt thường ngày nhợt nhạt nay ửng đỏ, đầy sinh khí. Lửa cháy sáng rực; dưới ánh sáng dịu của những bóng đèn sợi đốt trong các đóa huệ bằng bạc, những bọt khí trong ly chúng tôi thoắt lóe lên rồi tan biến. Những chiếc ghế chúng tôi ngồi đều là sáng chế độc quyền của ông; chúng ôm ấp, vuốt ve chúng tôi hơn là chỉ chịu để người ta ngồi lên. Trong phòng là cái không khí xa hoa, thư thái sau bữa tối, khi ý nghĩ thảnh thơi rong ruổi, thoát khỏi mọi ràng buộc của sự chính xác. Và ông trình bày với chúng tôi như sau — dùng ngón trỏ gầy nhấn từng điểm — trong khi chúng tôi ngồi nhàn nhã, thán phục vẻ nhiệt thành của ông trước nghịch lý mới mẻ ấy (chúng tôi cho đó là một nghịch lý), cùng sức sáng tạo dồi dào của ông.

“Các ông phải theo thật sát những điều tôi nói. Tôi sẽ phải bác lại một hai quan niệm hầu như ai cũng thừa nhận. Chẳng hạn, môn hình học người ta dạy các ông ở trường được xây dựng trên một nhận thức sai lầm.”

“Chẳng phải ông đang đòi hỏi hơi nhiều ở chúng tôi ngay từ đầu sao?” Filby nói; ông là một người tóc đỏ, hay tranh luận.

“Tôi không định yêu cầu các ông chấp nhận bất cứ điều gì mà không có căn cứ xác đáng. Chẳng mấy chốc các ông sẽ thừa nhận đủ những điều tôi cần. Dĩ nhiên các ông biết rằng một đường thẳng toán học, một đường có bề dày bằng không, không tồn tại thực sự. Người ta có dạy các ông điều đó chứ? Một mặt phẳng toán học cũng không tồn tại thực sự. Đó chỉ là những khái niệm trừu tượng.”

“Điều ấy đúng,” Nhà tâm lý học nói.

“Cũng vậy, một khối lập phương chỉ có chiều dài, chiều rộng và chiều dày thì không thể tồn tại thực sự.”

“Chỗ này thì tôi phản đối,” Filby nói. “Dĩ nhiên một vật thể rắn có thể tồn tại. Mọi vật có thực —”

“Phần đông mọi người đều nghĩ thế. Nhưng khoan đã. Liệu một khối lập phương tức thời có thể tồn tại không?”

“Tôi không hiểu ý ông,” Filby nói.

“Một khối lập phương không kéo dài trong bất cứ khoảng thời gian nào có thể tồn tại thực sự không?”

Filby trầm ngâm. “Rõ ràng,” Nhà du hành thời gian nói tiếp, “bất kỳ vật thể có thực nào cũng phải có kích thước theo bốn hướng: phải có Chiều dài, Chiều rộng, Chiều dày và — Thời lượng. Nhưng do một khiếm khuyết tự nhiên của thể xác, lát nữa tôi sẽ giải thích cho các ông, chúng ta thường bỏ qua sự thật ấy. Thực ra có bốn chiều: ba chiều chúng ta gọi là ba mặt phẳng của Không gian, và chiều thứ tư là Thời gian. Tuy nhiên, người ta thường vạch ra một sự phân biệt không có thực giữa ba chiều trước với chiều sau, bởi lẽ ý thức chúng ta chuyển dịch gián đoạn theo một hướng dọc chiều sau cùng ấy, từ đầu đến cuối cuộc đời.”

“Điều đó,” một chàng trai còn rất trẻ nói, chốc chốc lại cố châm lại điếu xì gà trên ngọn đèn, “điều đó… quả là rõ ràng lắm.”

“Thật đáng ngạc nhiên là điều ấy lại bị bỏ qua rộng rãi đến vậy,” Nhà du hành thời gian nói tiếp, giọng vui hơn đôi chút. “Thực ra, đó chính là điều người ta muốn nói khi nhắc đến Chiều thứ tư, dù một số người nói về Chiều thứ tư không biết chính mình đang nói đến điều ấy. Đó chỉ là một cách khác để nhìn Thời gian. Giữa Thời gian và bất cứ chiều nào trong ba chiều Không gian không có gì khác biệt, ngoài việc ý thức chúng ta di chuyển dọc theo nó. Nhưng một số người dại dột đã hiểu chệch ý ấy. Các ông đều đã nghe họ nói gì về Chiều thứ tư này chứ?”

“Tôi thì chưa,” ông thị trưởng tỉnh lẻ nói.

“Đơn giản thế này. Theo các nhà toán học của chúng ta, Không gian có ba chiều, có thể gọi là Chiều dài, Chiều rộng và Chiều dày, và lúc nào cũng có thể xác định bằng ba mặt phẳng đôi một vuông góc. Nhưng một số người thiên về triết lý lại đặt câu hỏi: tại sao cứ phải là ba chiều — tại sao không có thêm một hướng vuông góc với cả ba hướng kia? — và thậm chí còn thử xây dựng một môn hình học Bốn chiều. Mới chừng một tháng trước, Giáo sư Simon Newcomb còn giảng giải chuyện ấy trước Hội Toán học New York. Các ông biết đấy, trên một mặt phẳng chỉ có hai chiều, chúng ta có thể biểu diễn hình của một vật thể ba chiều; tương tự, họ nghĩ rằng bằng mô hình ba chiều, họ có thể biểu diễn một vật thể bốn chiều — nếu nắm được phép phối cảnh của nó. Hiểu chứ?”

“Tôi nghĩ là có,” ông thị trưởng tỉnh lẻ lẩm bẩm; rồi ông nhíu mày, chìm vào suy tưởng, môi mấp máy như người nhẩm những lời huyền bí. “Phải, tôi nghĩ giờ thì tôi hiểu rồi,” một lúc sau ông nói, nét mặt sáng lên chỉ trong thoáng chốc.

“Vậy thì tôi cũng chẳng ngại nói với các ông rằng tôi đã nghiên cứu môn hình học Bốn chiều này một thời gian nay. Có những kết quả khá lạ. Chẳng hạn, đây là chân dung một người lúc tám tuổi, đây là một bức lúc mười lăm, một bức lúc mười bảy, một bức lúc hai mươi ba, vân vân. Rõ ràng có thể nói tất cả những bức ấy đều là các lát cắt, những hình biểu diễn Ba chiều của con người Bốn chiều ấy, một thực thể cố định và không thể đổi thay.”

“Những người làm khoa học,” Nhà du hành thời gian nói tiếp, sau khi dừng lại vừa đủ để chúng tôi lĩnh hội điều ấy, “biết rất rõ Thời gian chỉ là một dạng Không gian. Đây là một biểu đồ khoa học phổ thông, một bản ghi thời tiết. Đường tôi đang lần ngón tay theo cho thấy sự lên xuống của khí áp kế. Hôm qua cao chừng này, đêm qua hạ xuống, rồi sáng nay lại lên, sau đó nhích dần lên tới đây. Hẳn là thủy ngân không vạch nên đường này trong bất cứ chiều Không gian nào vẫn được thừa nhận, phải không? Nhưng chắc chắn nó đã vạch nên một đường như thế, và bởi vậy chúng ta phải kết luận rằng đường ấy chạy dọc theo Chiều Thời gian.”

“Nhưng,” Bác sĩ nói, mắt nhìn chăm chăm một hòn than trong lò, “nếu Thời gian thực ra chỉ là chiều thứ tư của Không gian, thì vì sao nó được coi là một thứ khác, và từ trước đến giờ vẫn luôn như vậy? Và vì sao chúng ta không thể di chuyển trong Thời gian như vẫn đi lại trong các chiều Không gian khác?”

Nhà du hành thời gian mỉm cười. “Ông có chắc chúng ta được tự do di chuyển trong Không gian không? Sang phải, sang trái, tiến lên, lùi lại, chúng ta đều đi lại khá tự do, và con người xưa nay vẫn thế. Tôi thừa nhận chúng ta di chuyển tự do trong hai chiều. Nhưng còn lên và xuống thì sao? Ở đó trọng lực hạn chế chúng ta.”

“Không hẳn,” Bác sĩ nói. “Còn có khí cầu.”

“Nhưng trước khi có khí cầu, ngoài những cú nhảy nhất thời và những chỗ mấp mô trên mặt đất, con người không được tự do di chuyển theo phương thẳng đứng.”

“Dẫu vậy, người ta vẫn có thể lên xuống đôi chút,” Bác sĩ nói.

“Xuống dễ hơn lên, dễ hơn nhiều.”

“Còn trong Thời gian thì ông hoàn toàn không thể di chuyển, không thể rời khỏi khoảnh khắc hiện tại.”

“Thưa ông thân mến, chính chỗ đó ông đã lầm. Cả thế giới cũng lầm chính ở chỗ đó. Chúng ta luôn rời khỏi khoảnh khắc hiện tại. Tâm trí chúng ta vốn phi vật chất, không có chiều kích, cứ chuyển động dọc theo Chiều Thời gian với vận tốc không đổi, từ lúc nằm nôi cho đến khi xuống mồ. Cũng như chúng ta sẽ chuyển động xuống dưới nếu bắt đầu tồn tại ở độ cao năm mươi dặm Anh trên mặt đất.”

“Nhưng cái khó lớn nhất là thế này,” Nhà tâm lý học ngắt lời. “Chúng ta có thể đi lại theo mọi hướng trong Không gian, nhưng không thể đi lại trong Thời gian.”

“Đó chính là mầm mống khám phá lớn của tôi. Nhưng ông nói chúng ta không thể đi lại trong Thời gian là sai. Chẳng hạn, khi nhớ lại một sự việc thật sống động, tôi trở về đúng thời điểm nó xảy ra: tôi trở nên lơ đãng, như cách ông gọi. Tôi nhảy lùi lại trong chốc lát. Dĩ nhiên chúng ta chưa có cách nào nán lại trong quá khứ được một khoảng Thời gian, cũng như một người man dã hay một con vật không có cách nào giữ mình ở độ cao sáu bộ trên mặt đất. Nhưng trong chuyện này, người văn minh có lợi thế hơn người man dã. Người văn minh có thể dùng khí cầu bay lên, cưỡng lại trọng lực; vậy tại sao lại không thể hy vọng một ngày kia mình sẽ chặn lại hoặc đẩy nhanh đà trôi dọc theo Chiều Thời gian, hay thậm chí quay lại và đi theo hướng ngược lại?”

“Ồ, chuyện này,” Filby cất lời, “toàn là —”

“Tại sao không?” Nhà du hành thời gian hỏi.

“Nó trái với lý trí,” Filby nói.

“Lý trí nào?” Nhà du hành thời gian hỏi.

“Ông có thể lý luận cho đen thành trắng,” Filby nói, “nhưng ông sẽ chẳng bao giờ thuyết phục được tôi.”

“Có lẽ là không,” Nhà du hành thời gian nói. “Nhưng giờ thì các ông bắt đầu thấy mục đích của những nghiên cứu tôi tiến hành về hình học Bốn chiều rồi đấy. Từ lâu tôi đã mơ hồ nghĩ đến một cỗ máy —”

“Để du hành xuyên Thời gian!” chàng trai rất trẻ kêu lên.

“Sẽ đi theo bất cứ hướng nào trong Không gian và Thời gian cũng được, tùy ý người điều khiển.”

Filby chỉ cười mà thôi.

“Nhưng tôi đã kiểm chứng bằng thực nghiệm,” Nhà du hành thời gian nói.

“Thế thì hẳn sẽ tiện lợi vô cùng cho các sử gia,” Nhà tâm lý học gợi ý. “Chẳng hạn, người ta có thể trở về quá khứ để kiểm chứng những gì vẫn được công nhận về trận Hastings!”

“Ông không nghĩ mình sẽ khiến người ta chú ý sao?” Bác sĩ hỏi. “Tổ tiên chúng ta không mấy khoan dung với những thứ lạc thời.”

“Ta có thể học tiếng Hy Lạp từ chính miệng Homer và Platon,” chàng trai rất trẻ nghĩ.

“Nếu thế thì chắc chắn anh sẽ bị đánh trượt ở kỳ thi Little-go. Các học giả Đức đã cải tiến tiếng Hy Lạp nhiều lắm rồi.”

“Rồi còn tương lai nữa,” chàng trai rất trẻ nói. “Cứ thử nghĩ mà xem! Ta có thể đem đầu tư tất cả số tiền mình có, để đó cho nó sinh lãi, rồi lao vút tới tương lai!”

“Để rồi thấy một xã hội,” tôi nói, “được tổ chức hoàn toàn theo nguyên tắc cộng sản.”

“Thật là một lý thuyết ngông cuồng, viển vông hết chỗ nói!” Nhà tâm lý học cất lời.

“Phải, tôi cũng từng thấy như vậy, nên chưa bao giờ nói đến chuyện ấy cho tới khi —”

“Kiểm chứng bằng thực nghiệm!” tôi kêu lên. “Ông định kiểm chứng điều ấy sao?”

“Thí nghiệm!” Filby kêu lên; ông bắt đầu thấy mệt óc.

“Dù sao thì cứ cho chúng tôi xem thí nghiệm của ông đi,” Nhà tâm lý học nói, “dù toàn là trò bịp, ông biết đấy.”

Nhà du hành thời gian mỉm cười nhìn khắp chúng tôi. Rồi, vẫn hơi mỉm cười, hai tay thọc sâu trong túi quần, ông chậm rãi bước ra khỏi phòng; chúng tôi nghe tiếng dép lê của ông loẹt quẹt dọc lối đi dài dẫn đến phòng thí nghiệm.

Nhà tâm lý học nhìn chúng tôi. “Không biết ông ấy có gì nhỉ?”

“Một trò ảo thuật gì đó thôi,” Bác sĩ nói, và Filby bắt đầu kể cho chúng tôi nghe về một nhà ảo thuật ông từng xem ở Burslem; nhưng chưa dứt lời mào đầu thì Nhà du hành thời gian đã trở lại, thế là câu chuyện của Filby đành bỏ dở.

Vật Nhà du hành thời gian cầm trên tay là một bộ khung kim loại sáng lấp lánh, chỉ nhỉnh hơn chiếc đồng hồ nhỏ một chút, được chế tác hết sức tinh xảo. Trong đó có ngà voi và một thứ chất kết tinh trong suốt. Đến đây tôi phải nói cho thật rành rọt, bởi chuyện sắp kể — trừ phi ta chấp nhận lời giải thích của ông — là một chuyện tuyệt đối không sao lý giải nổi. Ông lấy một trong những chiếc bàn nhỏ hình bát giác đặt rải rác trong phòng, kê nó trước lò sưởi, hai chân trên tấm thảm trải trước lò. Ông đặt bộ máy lên bàn. Rồi kéo một chiếc ghế lại, ngồi xuống. Vật duy nhất khác trên bàn là một ngọn đèn nhỏ có chao, ánh sáng rực rỡ của nó rọi vào mô hình. Trong phòng còn có chừng một tá cây nến, hai cây cắm trong chân nến bằng đồng thau trên bệ lò sưởi, mấy cây khác ở các giá nến gắn tường, thành thử căn phòng sáng rực. Tôi ngồi trên chiếc ghế bành thấp gần lò sưởi nhất, rồi kéo ghế lên phía trước, gần như vào giữa Nhà du hành thời gian và lò sưởi. Filby ngồi phía sau ông, nhìn qua vai ông. Bác sĩ và ông thị trưởng tỉnh lẻ quan sát gương mặt nghiêng của ông từ bên phải, Nhà tâm lý học từ bên trái. Chàng trai rất trẻ đứng sau Nhà tâm lý học. Tất cả chúng tôi đều hết sức chú ý. Tôi thấy thật khó tin rằng trong hoàn cảnh ấy, người ta có thể đánh lừa chúng tôi bằng bất cứ mánh khóe nào, dù được tính toán tinh vi và thực hiện khéo léo đến mấy.

Nhà du hành thời gian nhìn chúng tôi, rồi nhìn bộ máy. “Thế nào?” Nhà tâm lý học hỏi.

“Món đồ nhỏ này,” Nhà du hành thời gian nói, tì khuỷu tay lên bàn, chắp hai bàn tay bên trên bộ máy, “chỉ là một mô hình. Đây là thiết kế của tôi cho một cỗ máy dùng để du hành thời gian. Các ông sẽ thấy nó trông lệch vẹo khác thường, và thanh này có vẻ lấp lánh kỳ lạ, như thể phần nào không có thực.” Ông đưa ngón tay chỉ bộ phận ấy. “Còn đây là một cần điều khiển nhỏ màu trắng, và đây là một cần nữa.”

Bác sĩ đứng dậy khỏi ghế, ghé mắt nhìn vào món đồ. “Làm thật tinh xảo,” ông nói.

“Phải mất hai năm mới làm xong đấy,” Nhà du hành thời gian đáp lại. Rồi, khi tất cả chúng tôi đều đã làm như Bác sĩ, ông nói: “Bây giờ tôi muốn các ông hiểu thật rõ: gạt cần điều khiển này sang một bên sẽ khiến cỗ máy lướt vào tương lai, còn cần kia thì đảo ngược chuyển động. Chiếc yên này tượng trưng cho chỗ ngồi của người du hành thời gian. Lát nữa tôi sẽ ấn cần điều khiển, thế là cỗ máy sẽ đi. Nó sẽ mất dạng, đi vào Thời gian tương lai, rồi biến mất. Các ông cứ xem xét nó thật kỹ. Nhìn cả chiếc bàn nữa, và tự xác nhận là không có trò gian lận nào. Tôi không muốn phí mất mô hình này rồi lại bị bảo mình là một kẻ bịp bợm.”

Có lẽ chúng tôi ngừng lại chừng một phút. Nhà tâm lý học có vẻ sắp nói với tôi điều gì, nhưng rồi đổi ý. Nhà du hành thời gian đưa ngón tay về phía cần điều khiển. “Không,” ông đột ngột nói. “Cho tôi mượn tay ông.” Rồi quay sang Nhà tâm lý học, ông nắm lấy tay ông trong tay mình, bảo ông duỗi ngón trỏ ra. Thành ra chính Nhà tâm lý học là người đưa mô hình Cỗ máy thời gian lên đường trong chuyến du hành bất tận. Tất cả chúng tôi đều thấy cần điều khiển xoay đi. Tôi tuyệt đối chắc chắn không có trò gian lận nào. Một làn gió thổi qua, ngọn lửa đèn chao lên. Một cây nến trên bệ lò sưởi tắt phụt, cỗ máy nhỏ chợt xoay tròn, nhòa đi, trong chừng một giây còn hiện như bóng ma, như một vòng xoáy bằng đồng thau và ngà voi ánh lên lờ mờ; rồi nó không còn nữa — biến mất! Ngoài ngọn đèn ra, trên bàn không còn gì.

Mọi người im lặng suốt một phút. Rồi Filby thốt lên: “Quỷ tha ma bắt tôi đi!”

Nhà tâm lý học hoàn hồn sau cơn sững sờ, chợt cúi nhìn xuống gầm bàn. Thấy vậy, Nhà du hành thời gian cười vui vẻ. “Thế nào?” ông nói, như nhắc lại lời Nhà tâm lý học. Rồi ông đứng dậy, đến chỗ lọ thuốc lá trên bệ lò sưởi, quay lưng về phía chúng tôi và bắt đầu nhồi thuốc vào tẩu.

Chúng tôi trố mắt nhìn nhau. “Này,” Bác sĩ nói, “ông nói thật đấy chứ? Ông thật sự tin cỗ máy ấy đã du hành trong thời gian sao?”

“Chắc chắn,” Nhà du hành thời gian nói, cúi xuống châm một que đóm vào lửa. Rồi ông quay lại, vừa châm tẩu vừa nhìn mặt Nhà tâm lý học. (Nhà tâm lý học, để chứng tỏ mình không hề mất bình tĩnh, tự lấy một điếu xì gà rồi cố châm khi chưa cắt đầu điếu.) “Hơn nữa, tôi có một cỗ máy lớn đã gần xong ở trong kia” — ông chỉ phòng thí nghiệm — “và khi lắp xong, tôi định tự mình làm một chuyến.”

“Ý ông là cỗ máy ấy đã du hành tới tương lai?” Filby hỏi.

“Tới tương lai hoặc quá khứ — tôi không biết chắc là phía nào.”

Sau một lúc, Nhà tâm lý học chợt nảy ra một ý. “Nếu nó đã đi đâu thì hẳn là đi vào quá khứ,” ông nói.

“Tại sao?” Nhà du hành thời gian hỏi.

“Vì tôi cho rằng nó không hề di chuyển trong không gian, mà nếu nó đi tới tương lai thì suốt từ nãy đến giờ nó vẫn phải ở đây, bởi nó ắt phải đi xuyên qua chính quãng thời gian này.”

“Nhưng,” tôi nói, “nếu nó đi vào quá khứ thì lúc chúng ta mới vào phòng này, nó hẳn đã phải hiện ra trước mắt; cả thứ Năm tuần trước, khi chúng ta ở đây; rồi thứ Năm trước đó nữa; và cứ thế!”

“Những phản bác đáng kể đấy,” ông thị trưởng tỉnh lẻ nhận xét với vẻ khách quan, quay về phía Nhà du hành thời gian.

“Không hề,” Nhà du hành thời gian nói, rồi quay sang Nhà tâm lý học: “Ông thử nghĩ xem. Ông có thể giải thích điều đó. Đó là một hình ảnh dưới ngưỡng tri giác, ông biết đấy, một hình ảnh bị làm loãng.”

“Tất nhiên,” Nhà tâm lý học nói, trấn an chúng tôi. “Đó là một điều đơn giản trong tâm lý học. Lẽ ra tôi phải nghĩ ra. Điều ấy quá rõ ràng, lại giúp lý giải nghịch lý ấy hay biết mấy. Chúng ta không thể nhìn thấy hay nhận ra cỗ máy này, cũng như không thể nhìn thấy nan hoa của một bánh xe đang quay hay một viên đạn đang bay qua không khí. Nếu nó du hành trong thời gian nhanh gấp năm mươi hay một trăm lần chúng ta, nếu nó đi hết một phút trong lúc chúng ta mới đi hết một giây, thì dĩ nhiên ấn tượng nó gây ra chỉ bằng một phần năm mươi hoặc một phần một trăm ấn tượng mà nó sẽ tạo ra nếu không du hành trong thời gian. Điều ấy quá rõ ràng.” Ông đưa tay xuyên qua khoảng không vừa nãy còn có cỗ máy. “Thấy chưa?” ông vừa nói vừa cười.

Chúng tôi ngồi nhìn chằm chằm chiếc bàn trống chừng một phút. Rồi Nhà du hành thời gian hỏi chúng tôi nghĩ sao về tất cả chuyện ấy.

“Tối nay thì nghe có vẻ có lý đấy,” Bác sĩ nói, “nhưng cứ đợi đến mai. Đợi đến sáng, khi đầu óc lại tỉnh táo.”

“Các ông có muốn xem chính Cỗ máy thời gian không?” Nhà du hành thời gian hỏi. Nói rồi, ông cầm ngọn đèn, dẫn chúng tôi dọc hành lang dài có gió lùa tới phòng thí nghiệm. Tôi còn nhớ như in ánh đèn chập chờn, cái đầu bè rộng khác thường của ông in thành bóng đen, những bóng tối nhảy múa, cảnh tất cả chúng tôi đi theo, tuy bối rối nhưng vẫn không tin, và cảnh chúng tôi trông thấy trong phòng thí nghiệm một phiên bản lớn hơn của bộ máy nhỏ vừa biến mất ngay trước mắt mình. Có những bộ phận bằng niken, những bộ phận bằng ngà voi, những bộ phận chắc hẳn được giũa hoặc cưa từ pha lê thiên nhiên. Nhìn chung cỗ máy đã hoàn chỉnh, nhưng những thanh tinh thể uốn xoắn vẫn còn nằm dang dở trên bàn thợ bên mấy tờ bản vẽ, và tôi nhấc một thanh lên xem kỹ hơn. Hình như đó là thạch anh.

“Này,” Bác sĩ nói, “ông hoàn toàn nghiêm túc đấy chứ? Hay đây là một trò đánh lừa — như bóng ma ông cho chúng tôi xem dịp Giáng sinh vừa rồi?”

“Tôi định ngồi trên cỗ máy ấy,” Nhà du hành thời gian nói, giơ cao ngọn đèn, “mà đi khám phá thời gian. Như vậy đã rõ chưa? Đời tôi chưa bao giờ nghiêm túc hơn lúc này.”

Không ai trong chúng tôi biết phải nghĩ sao.

Qua vai Bác sĩ, tôi bắt gặp ánh mắt Filby, và ông nghiêm trang nháy mắt với tôi.

---