Tu viện Northanger

Jane Austen

Chương 1

Ai từng thấy Catherine Morland thuở nhỏ hẳn chẳng nghĩ cô sinh ra để làm một nhân vật nữ chính. Hoàn cảnh xuất thân, tính tình của cha mẹ, dung mạo và bản tính của chính cô, hết thảy đều bất lợi như nhau cho cô trong chuyện ấy. Cha cô là một mục sư, chẳng bị lãng quên, cũng chẳng nghèo túng, và là người rất đáng kính, dù tên ông là Richard — mà ông cũng chưa từng đẹp trai. Ngoài bổng lộc khá từ hai giáo xứ, ông còn có nguồn lợi tức riêng đáng kể — và chẳng hề có thói nhốt các con gái lại. Mẹ cô là một phụ nữ có đầu óc tỉnh táo, thực tế, tính tình hiền hòa, và điều đáng ngạc nhiên hơn nữa là thể chất khỏe mạnh. Bà sinh được ba con trai trước khi Catherine ra đời; rồi thay vì chết khi sinh cô, như bất kỳ ai cũng có thể trông đợi, bà vẫn sống — sống để sinh thêm sáu đứa con — để nhìn chúng lớn lên quanh mình, mà bản thân vẫn rất khỏe mạnh. Một gia đình có mười đứa con bao giờ cũng được khen là một gia đình đẹp đẽ, miễn là đầu, tay, chân đều đủ số; nhưng nhà Morland chẳng có mấy lẽ khác để xứng với chữ đẹp ấy, bởi nhìn chung cả nhà đều rất kém sắc, còn Catherine, suốt nhiều năm đầu đời, cũng kém sắc như bất cứ ai trong nhà. Cô có dáng người gầy gò, vụng về, làn da vàng vọt chẳng chút hồng hào, mái tóc sẫm màu thẳng đuột, đường nét trên mặt lại thô — ấy là về dung mạo; còn tâm tính thì xem ra cũng chẳng hợp với cốt cách nữ chính hơn chút nào. Cô thích mọi trò chơi của con trai, và thích đánh cricket hơn nhiều, không chỉ hơn chơi búp bê mà cả những thú vui thuở nhỏ hợp với cốt cách nữ chính hơn, như chăm sóc một con chuột sóc, cho chim hoàng yến ăn hay tưới một bụi hồng. Thật ra, cô chẳng ham vườn tược; nếu có hái hoa thì chủ yếu cũng chỉ để thỏa cái thú nghịch phá — ít nhất người ta suy ra như vậy, bởi cô luôn thích nhất những bông bị cấm hái. Sở thích của cô là thế — tài năng của cô cũng khác thường chẳng kém. Chưa được dạy thì cô chẳng bao giờ học hay hiểu được điều gì; có khi được dạy rồi vẫn không, vì cô thường lơ đãng, thỉnh thoảng lại ngốc nghếch. Mẹ cô mất ba tháng chỉ để dạy cô đọc thuộc bài “Lời cầu khẩn của người ăn xin”; thế mà rốt cuộc Sally, em gái kế cô, còn đọc hay hơn. Không phải Catherine lúc nào cũng ngốc nghếch — tuyệt nhiên không; cô học thuộc bài ngụ ngôn “Thỏ và nhiều người bạn” cũng nhanh như bất kỳ cô bé nào ở nước Anh. Mẹ cô muốn cô học nhạc; Catherine tin chắc mình sẽ thích, bởi cô rất mê gõ lanh canh lên những phím đàn spinet cũ kỹ bỏ xó; thế là năm lên tám, cô bắt đầu học. Học được một năm, cô không sao chịu nổi nữa; bà Morland, vốn không ép các con gái phải có tài nghệ bất kể thiếu năng khiếu hay chẳng thích, cho cô thôi học. Ngày thầy dạy nhạc được cho nghỉ là một trong những ngày sung sướng nhất đời Catherine. Cô cũng chẳng ham vẽ hơn; dẫu vậy, hễ xin được mẹ tờ giấy bọc ngoài một lá thư hay vớ được mảnh giấy rời nào khác, cô lại trổ hết khả năng vẽ nhà và cây, gà mái và gà con, tất cả đều rất giống nhau. Cha dạy cô viết chữ và tính toán; mẹ dạy tiếng Pháp: chẳng môn nào cô giỏi giang gì, và môn nào cũng vậy, hễ trốn được là cô trốn. Thật là một tính nết kỳ lạ, khó hiểu! — bởi dù mới mười tuổi đã có ngần ấy dấu hiệu hư đốn, cô lại chẳng xấu bụng cũng chẳng khó tính, hiếm khi bướng bỉnh, hầu như không bao giờ cãi cọ, và rất tử tế với các em nhỏ, chỉ đôi lúc mới giở thói bắt nạt; ngoài ra, cô còn ồn ào, nghịch ngợm, ghét bị gò bó và ghét sạch sẽ, còn trên đời chẳng có gì cô thích bằng lăn mình xuống triền cỏ xanh sau nhà.

Catherine Morland hồi mười tuổi là như vậy. Đến mười lăm, bề ngoài bắt đầu khá lên; cô bắt đầu uốn tóc và mong mỏi được dự vũ hội; nước da tươi hơn, gương mặt đầy đặn, hồng hào khiến đường nét dịu lại, đôi mắt thêm linh hoạt, vóc người cũng bắt đầu nở nang. Thú lấm lem nhường chỗ cho thú ăn diện, và càng biết ăn diện, cô càng sạch sẽ; giờ đây, cô còn có cái vui là thỉnh thoảng được nghe cha mẹ nhận xét mình trông khá hơn. “Catherine giờ đã thành một cô gái khá ưa nhìn rồi — hôm nay trông gần như xinh đấy,” thỉnh thoảng những lời ấy lại lọt vào tai cô; nghe mới vui sướng làm sao! Với một cô gái kém sắc suốt mười lăm năm đầu đời, có được vẻ gần như xinh đem lại niềm vui lớn hơn bất cứ niềm vui nào mà một người đẹp từ thuở nằm nôi có thể biết đến.

Bà Morland là một người rất tốt, mong các con có đủ những phẩm chất cần có; nhưng sinh nở và dạy dỗ các con nhỏ choán quá nhiều thì giờ, nên các cô con gái lớn tất phải tự lo lấy; vì vậy cũng chẳng có gì đáng ngạc nhiên lắm khi Catherine, vốn bẩm sinh chẳng có chút cốt cách nữ chính nào, đến mười bốn tuổi vẫn thích đánh cricket, chơi bóng chày, cưỡi ngựa và chạy nhảy khắp đồng quê hơn đọc sách — ít nhất là những sách cung cấp kiến thức — bởi miễn không học được chút hiểu biết hữu ích nào từ sách, miễn sách toàn chuyện kể chứ không có suy ngẫm, thì cô chẳng bao giờ ngại đọc chút nào. Nhưng từ mười lăm đến mười bảy tuổi, cô rèn luyện để trở thành một nhân vật nữ chính; cô đọc đủ những loại tác phẩm mà các nhân vật nữ chính phải đọc để ghi vào trí nhớ những câu trích dẫn thật hữu ích, thật có sức xoa dịu trong những thăng trầm của cuộc đời lắm biến cố.

Qua thơ Pope, cô học cách chê trách những kẻ

“khoác lên mình vẻ sầu đau giả dối.”

Qua thơ Gray, cô biết rằng

“Bao đóa hoa sinh ra, thắm hồng chẳng ai thấy,

Và phí hoài hương thơm giữa trời hoang vắng.”

Qua thơ Thomson, cô biết rằng

… “Thật là một công việc đầy vui thú,

Dạy trí óc non tơ biết đâm chồi.”

Còn từ Shakespeare, cô thu lượm được cả một kho kiến thức: chẳng hạn, cô biết rằng

… “Những điều vặt vãnh nhẹ như không khí,

Với kẻ ghen, là bằng chứng vững chắc,

Như những lời chứng trong Kinh Thánh.”

Rằng

“Con bọ tội nghiệp ta giẫm dưới chân,

Cũng chịu nỗi đau thể xác chẳng kém

Một người khổng lồ khi chết.”

Và rằng một thiếu nữ đang yêu bao giờ cũng có vẻ

… “như tượng Nhẫn nại trên lăng mộ,

Mỉm cười trước Đau thương.”

Đến đó thì sự tiến bộ của cô đã đủ đạt yêu cầu — và ở nhiều mặt khác cô cũng khá lên rất nhiều; bởi tuy không làm được thơ sonnet, cô cũng ép được mình đọc loại thơ ấy; và tuy xem chừng cô chẳng thể khiến mọi người trong một buổi họp mặt say mê ngây ngất bằng một khúc dạo đầu do chính mình soạn và chơi trên đàn piano, cô vẫn có thể nghe người khác đàn mà chẳng mấy mệt mỏi. Môn cô kém nhất là vẽ chì — cô chẳng biết vẽ — thậm chí không đủ tài thử phác chân dung nhìn nghiêng của người yêu, cho người ta có dịp bắt gặp cô đang vẽ. Về mặt ấy, cô kém xa một nhân vật nữ chính đích thực đến thảm hại. Lúc này cô chưa biết tài nghệ mình nghèo nàn đến đâu, vì chưa có người yêu để vẽ. Đã đến tuổi mười bảy mà cô chưa gặp một chàng trai đáng mến nào có thể khơi dậy những rung cảm trong lòng, chưa khiến ai đem lòng say đắm thật sự, mà nếu có gợi được chút ái mộ nào thì cũng chỉ rất chừng mực, rất chóng qua. Chuyện ấy quả thật lạ lùng! Nhưng những chuyện lạ lùng thường đều có thể giải thích được, nếu tìm hiểu nguyên do cho thấu đáo. Vùng lân cận chẳng có lấy một huân tước; không — đến một tòng nam tước cũng chẳng có. Trong những gia đình quen biết, chẳng nhà nào từng nuôi nấng và chu cấp cho một cậu bé tình cờ nhặt được trước cửa — chẳng một chàng trai nào không rõ gốc gác. Cha cô không giám hộ cho ai, còn vị địa chủ trong giáo xứ lại không có con.

Nhưng một thiếu nữ đã được định làm nhân vật nữ chính thì bốn mươi gia đình chung quanh có trái khoáy đến đâu cũng không thể ngăn cản. Phải có chuyện gì đó xảy ra, và chắc chắn sẽ xảy ra, để đưa một nhân vật nam chính đến với cô.

Ông Allen, người sở hữu phần lớn điền sản quanh Fullerton, ngôi làng thuộc hạt Wiltshire nơi nhà Morland sinh sống, được chỉ định đến Bath để chữa chứng gút — và vợ ông, một phụ nữ tính tình dễ chịu, vốn mến cô Morland, lại có lẽ cũng hiểu rằng nếu những cuộc phiêu lưu không tìm đến một thiếu nữ ngay tại làng quê mình thì thiếu nữ ấy phải đi nơi khác mà tìm, bèn mời cô đi cùng hai vợ chồng. Ông bà Morland hoàn toàn ưng thuận, còn Catherine thì sung sướng vô cùng.

---