Tù nhân thành Zenda

Anthony Hope

Chương 1: Nhà Rassendyll — và đôi lời về nhà Elphberg

“Chẳng biết đến bao giờ em mới chịu làm một việc gì đây, Rudolf?” vợ anh trai tôi nói.

“Chị Rose thân mến,” tôi đáp, đặt chiếc thìa ăn trứng xuống, “sao em lại phải làm gì cơ chứ? Cuộc sống của em thoải mái lắm. Thu nhập gần đủ cho mọi nhu cầu của em (chị biết đấy, thu nhập có bao giờ thật đủ với ai đâu), địa vị xã hội của em lại đáng mơ ước: em là em trai Huân tước Burlesdon, là em chồng của bà bá tước duyên dáng, phu nhân của anh ấy. Chị xem, thế là đủ!”

“Em hai mươi chín tuổi rồi,” chị dâu tôi nhận xét, “vậy mà em chẳng làm gì ngoài —”

“Lang thang đây đó? Đúng thế. Nhà em đâu cần phải làm gì.”

Câu nói ấy của tôi khiến Rose hơi bực mình, bởi ai cũng biết (vì thế nhắc đến chuyện này hẳn chẳng có hại gì) rằng chị dâu tôi tuy xinh đẹp và tài hoa, nhưng xuất thân từ một gia đình khó sánh với gia tộc Rassendyll. Ngoài duyên sắc, chị dâu tôi còn có một gia tài lớn, và anh tôi, Robert, đủ khôn ngoan để không bận lòng đến dòng dõi của vợ. Thật ra, nói đến dòng dõi, lời nhận xét tiếp theo của Rose có phần đúng.

“Những dòng họ danh giá thường còn tệ hơn bất cứ dòng họ nào khác,” chị dâu tôi nói.

Nghe vậy, tôi vuốt tóc: tôi hiểu rất rõ chị dâu tôi muốn nói gì.

“Chị mừng biết bao vì tóc Robert màu đen!” chị dâu tôi kêu lên.

Đúng lúc ấy, Robert (anh tôi vốn dậy lúc bảy giờ và làm việc trước bữa sáng) bước vào. Anh tôi đưa mắt nhìn vợ rồi âu yếm vỗ nhẹ lên gò má đang hơi ửng đỏ.

“Có chuyện gì thế, em thân mến?” anh tôi hỏi.

“Chị ấy không vừa lòng vì em chẳng làm gì và lại có tóc đỏ,” tôi nói bằng giọng ấm ức.

“Ồ, tất nhiên tóc tai thì không phải lỗi của em ấy,” Rose thừa nhận.

“Mỗi thế hệ thường lại có một người mang màu tóc ấy,” anh tôi nói. “Cái mũi cũng thế. Rudolf có cả hai.”

“Giá những nét ấy đừng xuất hiện thì hơn,” Rose nói, má vẫn ửng đỏ.

“Riêng em thì lại khá thích cả hai,” tôi nói rồi đứng dậy, cúi chào bức chân dung Bá tước phu nhân Amelia.

Chị dâu tôi thốt lên một tiếng bực bội.

“Em ước gì anh cất bức tranh ấy đi, Robert,” chị dâu tôi nói.

“Em thân mến!” anh tôi kêu lên.

“Trời đất ơi!” tôi nói thêm.

“Thế thì có lẽ người ta sẽ quên chuyện ấy,” chị dâu tôi tiếp.

“Khó lắm — còn Rudolf đây cơ mà,” Robert lắc đầu nói.

“Sao lại phải quên?” tôi hỏi.

“Rudolf!” chị dâu tôi kêu lên, mặt ửng hồng trông thật xinh.

Tôi cười rồi ăn tiếp quả trứng. Ít ra tôi cũng đã gác lại được câu hỏi mình nên làm gì (nếu quả có việc gì cần làm). Và để kết thúc cuộc bàn luận — đồng thời, tôi phải thú nhận, cũng để chọc tức thêm một chút chị dâu nhỏ nhắn và nghiêm khắc của mình — tôi nhận xét:

“Riêng em thì lại khá thích được làm người nhà Elphberg.”

Đọc truyện, tôi thường bỏ qua những lời giải thích; thế mà vừa đặt bút kể chuyện, tôi đã thấy không thể thiếu một lời giải thích. Bởi rõ ràng tôi phải giải thích vì sao chị dâu tôi bực mình với mũi và tóc của tôi, và vì sao tôi dám tự xưng là người nhà Elphberg. Vì dẫu gia tộc Rassendyll đã lừng lẫy qua bao thế hệ — điều ấy tôi xin khẳng định — thì hiển nhiên, thoạt xét, chỉ mang dòng máu ấy chưa đủ để có quyền khoe mình có quan hệ với dòng dõi Elphberg cao quý hơn, hay nhận mình là người trong vương tộc ấy. Thật vậy, giữa Ruritania với Burlesdon, giữa cung điện ở Strelsau hay lâu đài Zenda với ngôi nhà số 305 phố Park Lane, W., thì có quan hệ gì?

Vậy thì — và tôi phải nói trước rằng tôi buộc lòng phải khơi lại đúng vụ tai tiếng mà Phu nhân Burlesdon thân mến của tôi muốn người ta quên đi — vào năm 1733, khi George II còn ngự trên ngai vàng, hòa bình đang tạm ngự trị, nhà vua với Thân vương xứ Wales còn chưa bất hòa, có một vị hoàng tử đến thăm triều đình Anh, người mà sau này lịch sử biết đến dưới tên Rudolf Đệ Tam xứ Ruritania. Vị hoàng tử ấy là một chàng trai cao lớn, đẹp mã, nổi bật (hay có lẽ vì thế mà mất đẹp, điều ấy không đến lượt tôi nói) bởi chiếc mũi nhọn, thẳng, dài hơi khác thường, cùng một mái tóc đỏ sẫm dày — nói cho đúng, chính là chiếc mũi và mái tóc đã thành dấu hiệu của người nhà Elphberg từ thuở nào không ai nhớ nữa. Mấy tháng ở lại nước Anh, hoàng tử được đón tiếp hết sức trọng hậu; vậy mà rốt cuộc lại ra đi trong cảnh ít nhiều mang tai tiếng. Bởi hoàng tử đã đấu tay đôi (việc bỏ qua mọi phân biệt về tước vị được xem là một cử chỉ hết sức lịch thiệp) với một nhà quý tộc có tiếng trong giới thượng lưu thời ấy, không chỉ nhờ những phẩm chất của bản thân mà còn nhờ có một người vợ vô cùng xinh đẹp. Trong trận đấu ấy, Hoàng tử Rudolf bị thương nặng; sau khi bình phục, hoàng tử được vị đại sứ Ruritania khéo léo lén đưa đi, sau khi đã gây cho vị đại sứ không ít vất vả. Nhà quý tộc kia không bị thương trong trận đấu; nhưng buổi sáng hai người gặp nhau trời ẩm lạnh, khiến ông bị cảm lạnh nặng, không sao khỏi được, và qua đời khoảng sáu tháng sau khi Hoàng tử Rudolf ra đi, mà chưa tìm được lúc rảnh để thu xếp lại quan hệ với vợ — người hai tháng sau nữa đã sinh một đứa con thừa kế tước vị cùng điền sản của gia tộc Burlesdon. Vị phu nhân ấy chính là Bá tước phu nhân Amelia, người trong bức chân dung mà chị dâu tôi muốn dẹp khỏi phòng khách ở Park Lane; chồng bà là James, Bá tước đời thứ năm xứ Burlesdon và Nam tước Rassendyll đời thứ hai mươi hai, cả hai đều là tước vị quý tộc Anh, đồng thời là hiệp sĩ Huân chương Garter. Còn Rudolf thì trở về Ruritania, lấy vợ rồi lên ngôi; kể từ đó cho đến tận giờ, con cháu trực hệ của nhà vua vẫn nối nhau ngự trên ngai ấy — trừ một quãng gián đoạn ngắn. Và sau cùng, nếu dạo qua các phòng tranh ở Burlesdon, giữa khoảng năm mươi bức chân dung thuộc một thế kỷ rưỡi vừa qua, hẳn sẽ thấy năm hay sáu bức, kể cả bức chân dung vị bá tước đời thứ sáu, có nét nổi bật là chiếc mũi dài, nhọn, thẳng cùng mái tóc đỏ sẫm dày; năm sáu người ấy còn có mắt xanh lam, trong khi ở gia tộc Rassendyll, mắt sẫm màu phổ biến hơn.

Đó là lời giải thích, và tôi mừng vì đã nói xong: những vết nhơ trong một dòng dõi danh giá là chuyện tế nhị, mà chắc chắn cái sự di truyền người ta vẫn nhắc đến bao nhiêu ấy chính là kẻ đưa chuyện giỏi nhất thế gian; nó cười nhạo sự kín đáo, rồi ghi những điều lạ lùng vào giữa các dòng trong những cuốn “Danh bạ quý tộc”.

Có thể thấy rằng chị dâu tôi, với lối suy nghĩ thiếu lô-gích hẳn chỉ riêng mình mới có (bởi giờ đây chúng ta không còn được phép quy lỗi ấy cho giới phụ nữ), gần như coi diện mạo của tôi là một lỗi lầm mà chính tôi phải chịu trách nhiệm, vội căn cứ vào dấu hiệu bên ngoài ấy mà gán cho tôi những tính nết bên trong mà tôi xin quả quyết là mình hoàn toàn không có; rồi để củng cố sự suy diễn bất công ấy, chị dâu tôi lại viện đến cuộc sống vô tích sự của tôi từ trước tới nay. Dẫu sao thì tôi cũng đã hưởng không ít thú vui và thu lượm không ít kiến thức. Tôi từng theo học một trường phổ thông và một trường đại học của Đức, và nói tiếng Đức trôi chảy, chuẩn xác chẳng kém tiếng Anh; tiếng Pháp thì tôi dùng thông thạo; tiếng Ý biết lõm bõm, còn tiếng Tây Ban Nha đủ để chửi thề. Tôi tin mình đánh kiếm khá cừ, tuy chưa đến mức tài tình, và bắn súng giỏi. Cứ có lưng để ngồi lên là tôi cưỡi được; và dẫu mái tóc có rực lửa, đầu óc tôi vẫn điềm tĩnh chẳng kém ai. Nếu bảo lẽ ra tôi nên dùng thời giờ vào công việc có ích, thì tôi đành chịu thua, chẳng còn gì để nói, ngoài việc cha mẹ tôi lẽ ra chẳng nên để lại cho tôi hai nghìn bảng mỗi năm cùng cái tính thích ngao du.

“Chỗ khác nhau giữa em và Robert,” chị dâu tôi nói — chị dâu tôi vẫn hay (cầu Chúa phù hộ!) phát biểu trên diễn đàn, và còn hay nói như thể đang đứng trên đó hơn nữa — “là anh ấy hiểu địa vị mình đòi hỏi những bổn phận gì, còn em thấy địa vị mình mở ra những cơ hội gì.”

“Với một người có chí khí, chị Rose thân mến ạ,” tôi đáp, “cơ hội chính là bổn phận.”

“Vớ vẩn!” chị dâu tôi nói, hất đầu; rồi sau một lát lại tiếp: “Này, Ngài Jacob Borrodaile đang ngỏ ý giao cho em đúng một công việc mà có lẽ em làm nổi đấy.”

“Em cảm ơn chị nghìn lần!” tôi lẩm bẩm.

“Sáu tháng nữa ông ấy sẽ đứng đầu một Đại sứ quán, và Robert bảo anh ấy tin chắc ông ấy sẽ nhận em làm tùy viên. Nhận đi, Rudolf — cho chị vui.”

Mà mỗi khi chị dâu tôi nói như thế, chau đôi mày xinh, xoắn hai bàn tay nhỏ nhắn vào nhau, ánh mắt trở nên tha thiết mong chờ, tất cả chỉ vì một kẻ lêu lổng vô công rồi nghề như tôi, một kẻ mà chị dâu tôi vốn chẳng có bổn phận gì phải lo cho, tôi lại thấy áy náy. Hơn nữa, tôi nghĩ với chức vụ được gợi ý ấy, có lẽ mình cũng tìm được vài thú vui tạm được để qua ngày. Vì thế tôi nói:

“Chị thân mến, nếu sáu tháng nữa không nảy ra trở ngại bất ngờ nào và Ngài Jacob mời em, thì em xin chịu chết nếu không đi cùng Ngài Jacob!”

“Ôi, Rudolf, em tốt quá! Chị mừng lắm!”

“Ông ấy sẽ đi đâu?”

“Ông ấy còn chưa biết; nhưng chắc chắn sẽ là một Đại sứ quán có hạng.”

“Thưa bà,” tôi nói, “vì chị, em sẽ đi, dù chỉ là một công sứ quán xoàng xĩnh. Em đã làm gì là không làm nửa vời.”

Thế là tôi đã hứa; nhưng sáu tháng vẫn là sáu tháng, tưởng chừng dài vô tận, và vì ngần ấy thời gian còn ngăn cách tôi với cuộc sống cần mẫn đang chờ phía trước (tôi đoán các tùy viên đều chăm chỉ; nhưng tôi không biết, bởi tôi chưa bao giờ làm tùy viên cho Ngài Jacob hay bất cứ ai khác), tôi tìm xem nên tiêu khoảng thời gian ấy thế nào cho vừa ý. Chợt tôi nảy ra ý định đến thăm Ruritania. Có lẽ thật lạ là cho đến khi ấy tôi chưa hề đến đất nước đó; nhưng cha tôi (dù ngấm ngầm có cảm tình với người nhà Elphberg, đến nỗi đặt cho tôi, đứa con trai thứ hai, cái tên Rudolf nổi tiếng của dòng họ ấy) vẫn luôn phản đối việc tôi đến đó, và từ khi cha mất, anh tôi, theo lời Rose, cũng giữ cái lệ của gia đình là phải tránh thật xa đất nước ấy. Nhưng vừa nghĩ tới Ruritania, tôi đã nóng lòng muốn đến xem cho thỏa trí tò mò. Xét cho cùng, đâu phải chỉ vương tộc Elphberg mới có tóc đỏ và mũi dài, và chuyện cũ ấy xem ra là một lý do yếu ớt đến nực cười để tôi tự cấm mình tìm hiểu một vương quốc hết sức thú vị và quan trọng, từng giữ vai trò không nhỏ trong lịch sử châu Âu, và có thể còn giữ vai trò như thế dưới quyền một vị vua trẻ trung, đầy sinh lực, như lời người ta đồn về tân vương. Điều khiến tôi quyết hẳn là tin trên The Times rằng Rudolf Đệ Ngũ sẽ đăng quang tại Strelsau trong vòng ba tuần tới, và buổi lễ sẽ cực kỳ tráng lệ. Ngay lập tức tôi quyết định có mặt và bắt tay vào sửa soạn. Nhưng vì tôi chưa bao giờ có thói quen báo cho họ hàng biết lịch trình những chuyến đi của mình, và lần này lại đoán rằng ý muốn ấy sẽ bị phản đối, nên tôi nói là mình sẽ đi ngao du ở Tyrol — chốn tôi vốn thường lui tới — rồi xoa dịu cơn giận của Rose bằng cách tuyên bố rằng tôi định nghiên cứu những vấn đề chính trị và xã hội của cộng đồng cư dân thú vị ở vùng ấy.

“Có lẽ,” tôi úp mở, “chuyến đi này sẽ đem lại một kết quả nào đó.”

“Ý em là thế nào?” chị dâu tôi hỏi.

“À,” tôi nói thản nhiên, “hình như vẫn còn một khoảng trống có thể lấp bằng một công trình khảo cứu toàn diện về —”

“Ồ! Em sẽ viết sách ư?” chị dâu tôi kêu lên, vỗ tay. “Thế thì tuyệt quá, phải không anh Robert?”

“Thời buổi này, đấy là cách ra mắt chính trường tốt nhất,” anh tôi nhận xét; nhân tiện nói thêm, anh tôi đã tự ra mắt theo cách ấy đến mấy lần. Burlesdon bàn về học thuyết cổ xưa và thực tế ngày nay và Kết quả sau cùng, của Một người nghiên cứu chính trị, đều là những công trình được công nhận là xuất sắc.

“Em tin anh nói đúng, Bob, cậu bạn của em ạ,” tôi nói.

“Nào, hứa là em sẽ viết đi,” Rose nói tha thiết.

“Không, em không hứa đâu; nhưng nếu tìm đủ tư liệu, em sẽ viết.”

“Thế cũng phải lẽ,” Robert nói.

“Ôi, tư liệu thì có quan trọng gì!” chị dâu tôi phụng phịu nói.

Nhưng lần này, chị dâu tôi chỉ nhận được một lời hứa có điều kiện. Nói thật, khi ấy tôi sẵn sàng đánh cược một món tiền lớn rằng câu chuyện về chuyến đi của mình mùa hè ấy sẽ chẳng làm vấy mực lên tờ giấy nào, chẳng làm hỏng lấy một cây bút. Thế mới biết ta chẳng biết mấy về những điều đang chờ phía trước; bởi giờ đây tôi đang giữ đúng lời hứa có điều kiện ấy và viết một cuốn sách — một việc tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ làm — dù cuốn sách ấy khó lòng giúp tôi ra mắt chính trường, và chẳng có lấy một chút gì dính dáng tới Tyrol.

Tôi e rằng cuốn sách cũng chẳng làm Phu nhân Burlesdon hài lòng nếu tôi đưa cho chị dâu tôi đọc và phê bình — một việc tôi chẳng hề có ý định làm.

---