Con chó săn của dòng họ Baskerville

Arthur Conan Doyle

Chương 1: Ông Sherlock Holmes

Ông Sherlock Holmes thường dậy rất muộn, trừ những hôm anh thức trắng đêm, mà những hôm như thế cũng chẳng hiếm. Sáng ấy, anh đang ngồi bên bàn ăn sáng. Tôi đứng trên tấm thảm trước lò sưởi, cầm lên cây gậy vị khách tối qua để quên. Đó là một cây gậy gỗ đẹp, thân to, đầu phình tròn, thuộc loại vẫn được gọi là “luật sư Penang”. Ngay dưới đầu gậy có một đai bạc bản rộng gần một inch. Trên đai khắc dòng chữ “Các bạn ở C.C.H. tặng James Mortimer, M.R.C.S.”, kèm năm “1884”. Đúng là loại gậy các bác sĩ gia đình theo lối xưa vẫn thường mang — đường bệ, chắc chắn, đem lại cảm giác an tâm.

“Nào, Watson, anh thấy thế nào?”

Holmes ngồi quay lưng về phía tôi, mà tôi chưa hề để lộ mình đang làm gì.

“Sao anh biết tôi đang làm gì? Tôi tin là sau gáy anh cũng có mắt.”

“Ít nhất thì trước mặt tôi cũng có một bình cà phê mạ bạc được đánh bóng kỹ,” anh nói. “Nhưng nói tôi nghe, Watson, anh nhận xét thế nào về cây gậy của vị khách ấy? Tiếc là chúng ta đã lỡ dịp gặp ông, lại chẳng biết ông đến có việc gì, nên kỷ vật vô tình để lại này trở nên quan trọng. Anh hãy xem xét nó rồi thử phác ra chân dung vị khách ấy cho tôi nghe.”

“Tôi cho rằng,” tôi nói, cố hết sức vận dụng phương pháp của bạn mình, “Bác sĩ Mortimer là một thầy thuốc cao tuổi, thành đạt, được trọng vọng, bởi những người quen biết ông đã tặng món quà này để bày tỏ lòng quý mến.”

“Được lắm!” Holmes nói. “Tuyệt lắm!”

“Tôi còn cho rằng nhiều khả năng ông là bác sĩ ở nông thôn, thường đi bộ đến thăm bệnh nhân.”

“Vì sao?”

“Bởi cây gậy này, dù ban đầu rất đẹp, đã bị va đập đến nỗi tôi khó lòng hình dung một bác sĩ thành thị lại mang nó. Đầu bịt bằng sắt dày đã mòn vẹt, vậy rõ ràng ông đã chống nó đi bộ rất nhiều.”

“Hoàn toàn có lý!” Holmes nói.

“Rồi còn dòng chữ ‘các bạn ở C.C.H.’ nữa. Tôi đoán đó là tên viết tắt của một hội săn nào đấy, hội săn ở địa phương mà có lẽ ông từng giúp chữa trị ngoại khoa cho các hội viên, nên hội có chút quà tặng để đáp lại.”

“Thật đấy, Watson, lần này anh còn vượt cả chính mình,” Holmes nói, đẩy ghế lùi ra và châm một điếu thuốc lá. “Phải nói rằng trong tất cả những bài tường thuật anh có nhã ý viết về chút thành tích nhỏ nhoi của tôi, anh luôn đánh giá quá thấp khả năng của mình. Có thể bản thân anh không phát sáng, nhưng anh lại truyền được ánh sáng. Có những người tuy không có thiên tài, lại có khả năng đáng kinh ngạc trong việc khơi dậy thiên tài ở người khác. Thú thật, anh bạn thân mến, tôi mang ơn anh rất nhiều.”

Chưa bao giờ anh nói với tôi những lời như thế, và phải thú nhận rằng tôi rất đỗi sung sướng khi nghe anh nói, bởi tôi thường phật lòng vì anh thờ ơ trước lòng ngưỡng mộ của tôi cũng như những cố gắng tôi bỏ ra để giới thiệu phương pháp của anh với công chúng. Tôi còn tự hào khi nghĩ mình đã nắm vững phương pháp ấy đến mức biết vận dụng và được anh tán thưởng. Anh lấy cây gậy từ tay tôi, xem xét bằng mắt thường trong vài phút. Rồi với vẻ chú ý, anh đặt điếu thuốc xuống, mang cây gậy ra cửa sổ và soi lại qua một thấu kính lồi.

“Thú vị, dù chỉ là chuyện sơ đẳng,” anh nói khi trở về góc ghế dài ưa thích. “Trên cây gậy quả có một hai dấu hiệu. Ta có thể dựa vào đó mà suy ra được vài điều.”

“Có điều gì tôi chưa nhận ra chăng?” tôi hỏi, hơi có vẻ tự đắc. “Chắc tôi không bỏ sót điều gì quan trọng chứ?”

“Tôi e rằng, Watson thân mến, phần lớn kết luận của anh đều sai. Khi nói anh khơi dậy khả năng của tôi, thú thật, ý tôi là nhờ nhận ra những sai lầm trong lập luận của anh mà đôi khi tôi tìm được đường đến sự thật. Dẫu vậy, trong trường hợp này anh cũng không sai hoàn toàn. Ông ấy chắc chắn là bác sĩ ở nông thôn. Và ông ấy đi bộ rất nhiều.”

“Vậy là tôi nói đúng.”

“Đúng đến chừng ấy thôi.”

“Nhưng tôi cũng chỉ nói có thế.”

“Không, không, Watson thân mến, anh đâu chỉ nói có thế — hoàn toàn không phải. Chẳng hạn, tôi cho rằng quà tặng một bác sĩ có nhiều khả năng đến từ bệnh viện hơn là từ một hội săn; mà với một bệnh viện có tên viết tắt bắt đầu bằng ‘C.C.’, người ta rất tự nhiên nghĩ ngay đến ‘Charing Cross’.”

“Có thể anh nói đúng.”

“Khả năng nghiêng về phía ấy. Và nếu tạm lấy đó làm giả thuyết, chúng ta sẽ có một cơ sở mới để bắt đầu phác họa chân dung vị khách chưa biết mặt.”

“Vậy thì, cứ cho ‘C.C.H.’ đúng là ‘Bệnh viện Charing Cross’, ta còn suy ra được điều gì nữa?”

“Anh không nghĩ ra điều gì sao? Anh biết phương pháp của tôi mà. Hãy vận dụng đi!”

“Tôi chỉ nghĩ được một kết luận hiển nhiên là ông ấy đã hành nghề ở thành phố trước khi về nông thôn.”

“Tôi nghĩ ta có thể mạnh dạn tiến xa hơn một chút. Hãy nhìn theo cách này. Món quà như thế nhiều khả năng được tặng vào dịp nào? Khi nào bạn bè ông ấy sẽ cùng nhau tặng một vật để bày tỏ thiện tình? Rõ ràng là lúc Bác sĩ Mortimer thôi làm ở bệnh viện để ra hành nghề riêng. Ta biết đã có một món quà được tặng. Ta tin rằng đã có sự chuyển đổi từ công việc ở bệnh viện thành phố sang hành nghề ở nông thôn. Vậy nếu nói món quà được tặng nhân dịp chuyển đổi ấy thì có phải là suy diễn quá xa không?”

“Quả là có vẻ rất hợp lý.”

“Bây giờ anh hãy lưu ý, ông ấy không thể thuộc đội ngũ bác sĩ chính thức của bệnh viện, bởi chỉ người đã có chỗ đứng vững vàng trong nghề ở Luân Đôn mới giữ được một vị trí như thế, mà người như vậy thì đâu lại dạt về nông thôn. Vậy ông ấy làm gì ở đó? Nếu làm ở bệnh viện mà không phải bác sĩ chính thức, thì ông ấy chỉ có thể là bác sĩ ngoại khoa hoặc nội khoa nội trú — chẳng hơn sinh viên năm cuối là mấy. Và ông ấy rời viện cách đây năm năm — niên đại có ghi trên gậy. Thế là vị bác sĩ gia đình nghiêm nghị, đứng tuổi của anh tan thành mây khói, Watson thân mến, để hiện ra một thanh niên chưa đầy ba mươi, dễ mến, không màng danh vọng, đãng trí, có nuôi một con chó cưng mà tôi có thể tả đại khái là lớn hơn chó sục và nhỏ hơn chó ngao.”

Tôi bật cười, không tin nổi, trong khi Sherlock Holmes ngả lưng trên ghế dài, thổi những vòng khói nhỏ rung rinh lên trần nhà.

“Phần sau thì tôi không có cách nào kiểm chứng,” tôi nói, “nhưng ít nhất cũng chẳng khó tìm hiểu đôi điều về tuổi tác và quá trình hành nghề của ông ấy.” Tôi lấy cuốn Danh bạ Y khoa trên giá sách y học nhỏ của mình xuống, tra tên. Có mấy người họ Mortimer, nhưng chỉ một người có thể là vị khách của chúng tôi. Tôi đọc to mục ghi về ông.

“Mortimer, James, M.R.C.S., 1882, Grimpen, Dartmoor, Devon. Bác sĩ ngoại khoa nội trú tại Bệnh viện Charing Cross từ năm 1882 đến năm 1884. Đoạt giải Jackson về bệnh lý học so sánh với bài luận mang tên ‘Bệnh tật có phải là hiện tượng lại giống?’ Hội viên thông tấn của Hội Bệnh lý học Thụy Điển. Tác giả bài ‘Một vài hiện tượng lại giống kỳ lạ’ (Lancet, 1882). ‘Chúng ta có tiến bộ không?’ (Tạp chí Tâm lý học, tháng Ba năm 1883). Bác sĩ phụ trách y tế các giáo xứ Grimpen, Thorsley và High Barrow.”

“Không thấy nhắc đến hội săn địa phương ấy, Watson,” Holmes nói với nụ cười tinh quái, “nhưng đúng là một bác sĩ ở nông thôn, như anh đã nhận xét rất sắc sảo. Tôi nghĩ những suy luận của mình khá có cơ sở. Còn về các tính từ, nếu nhớ không lầm thì tôi đã nói: dễ mến, không màng danh vọng và đãng trí. Theo kinh nghiệm của tôi, trên đời chỉ người dễ mến mới được tặng quà bày tỏ lòng quý trọng, chỉ người không màng danh vọng mới từ bỏ sự nghiệp ở Luân Đôn để về nông thôn, và chỉ người đãng trí mới để lại cây gậy thay vì danh thiếp sau khi ngồi chờ trong phòng anh suốt một giờ.”

“Còn con chó?”

“Nó có thói quen ngậm cây gậy này đi sau chủ. Vì gậy nặng nên nó phải ngoạm chặt ở giữa, dấu răng còn rất rõ. Nhìn khoảng cách giữa những dấu răng ấy, theo tôi, hàm con chó quá rộng so với chó sục mà chưa đủ rộng so với chó ngao. Có thể đó là — phải rồi, trời ơi, đúng là một con chó spaniel lông xoăn.”

Anh đã đứng dậy, vừa nói vừa đi đi lại lại trong phòng. Giờ anh dừng chân ở hốc cửa sổ. Giọng anh chắc chắn đến nỗi tôi ngạc nhiên ngước nhìn.

“Anh bạn thân mến, sao anh có thể quả quyết đến thế?”

“Vì một lẽ rất đơn giản là tôi đang thấy chính con chó đứng ngay bậc cửa nhà ta, và kia là tiếng chủ nó kéo chuông. Xin anh cứ ngồi lại, Watson. Ông ấy là đồng nghiệp trong ngành y của anh, nên có anh ở đây có thể sẽ giúp ích cho tôi. Giờ là khoảnh khắc định mệnh đầy kịch tính, Watson, khi anh nghe tiếng chân trên cầu thang của một người đang bước vào cuộc đời mình, mà chưa biết sẽ đem lại lành hay dữ. Bác sĩ James Mortimer, nhà khoa học, muốn nhờ Sherlock Holmes, chuyên gia về tội phạm, điều gì đây? Mời vào!”

Diện mạo vị khách khiến tôi ngạc nhiên, bởi tôi đã hình dung một bác sĩ nông thôn điển hình. Ông rất cao, gầy, chiếc mũi dài như mỏ chim nhô ra giữa đôi mắt xám nằm sát nhau, sắc sảo và sáng lấp lánh sau cặp kính gọng vàng. Ông ăn mặc theo lối người trong nghề y nhưng khá xuềnh xoàng: chiếc áo khoác dài ngang gối xỉn màu, quần thì sờn rách. Tuy còn trẻ, tấm lưng dài của ông đã còng; ông đi đầu chúi ra trước, vẻ hiền hậu, như đang cố nhìn cho rõ. Vừa bước vào, thấy cây gậy trong tay Holmes, ông liền chạy tới, reo lên mừng rỡ. “Tôi mừng quá,” ông nói. “Tôi không biết chắc mình để quên nó ở đây hay ở văn phòng hãng tàu. Cây gậy ấy thì bằng giá nào tôi cũng không muốn mất.”

“Tôi thấy đây là một món quà tặng,” Holmes nói.

“Vâng, thưa ông.”

“Của Bệnh viện Charing Cross?”

“Của một hai người bạn ở đó, nhân dịp tôi lấy vợ.”

“Chà, chà, thế thì hỏng rồi!” Holmes nói, lắc đầu.

Bác sĩ Mortimer chớp mắt sau cặp kính, hơi ngạc nhiên. “Sao lại hỏng?”

“Chỉ vì bác sĩ đã làm xáo trộn mấy suy luận nho nhỏ của chúng tôi. Bác sĩ nói là nhân dịp lấy vợ?”

“Vâng, thưa ông. Tôi lấy vợ nên rời bệnh viện, đồng thời từ bỏ mọi hy vọng mở phòng khám chuyên khoa. Tôi cần gây dựng một mái ấm riêng.”

“Thôi nào, thôi nào, rốt cuộc chúng tôi cũng không sai nhiều lắm,” Holmes nói. “Bây giờ, Bác sĩ James Mortimer —”

“Ông thôi, thưa ông, ông thôi — tôi chỉ có mỗi chứng chỉ M.R.C.S.”

“Và rõ ràng là một người rất coi trọng sự chính xác.”

“Tôi chỉ là một người tập tành làm khoa học, ông Holmes ạ, một kẻ nhặt nhạnh vỏ sò bên bờ đại dương bao la chưa được khám phá. Tôi đoán người đang tiếp chuyện tôi đây là ông Sherlock Holmes, chứ không phải —”

“Không, đây là bạn tôi, Bác sĩ Watson.”

“Rất hân hạnh được gặp ông. Tôi từng nghe nhắc đến tên ông cùng với tên bạn ông. Ông khiến tôi hết sức quan tâm, ông Holmes ạ. Tôi không ngờ hộp sọ ông lại dài đến thế, phần cung trên ổ mắt lại phát triển rõ đến vậy. Ông có phiền nếu tôi đưa ngón tay lần dọc đường khớp xương đỉnh của ông không? Một bản đúc hộp sọ ông, thưa ông, trong lúc còn chờ có được bản gốc, cũng đủ làm đẹp cho bất cứ bảo tàng nhân học nào. Tôi không có ý tâng bốc quá lời, nhưng thú thực tôi ao ước có được hộp sọ của ông.”

Sherlock Holmes đưa tay mời vị khách lạ lùng của chúng tôi ngồi vào ghế. “Tôi thấy bác sĩ cũng say mê lĩnh vực của mình như tôi say mê lĩnh vực của tôi,” anh nói. “Nhìn ngón trỏ bác sĩ, tôi biết bác sĩ tự cuốn thuốc lá. Bác sĩ cứ tự nhiên châm một điếu.”

Ông lấy giấy cuốn và thuốc lá ra, cuộn thuốc vào giấy với sự khéo léo đáng kinh ngạc. Những ngón tay dài của ông run run, lanh lẹ và luôn ngọ nguậy như râu côn trùng.

Holmes im lặng, nhưng những cái liếc mắt thoáng qua cho tôi thấy anh quan tâm đến vị khách khác thường này đến mức nào. Cuối cùng anh nói: “Tôi đoán, thưa bác sĩ, việc bác sĩ có lòng đến thăm chúng tôi tối qua rồi hôm nay lại đến chẳng phải chỉ để xem xét hộp sọ của tôi?”

“Không, thưa ông, không phải; dù tôi cũng rất mừng vì có dịp làm việc ấy. Tôi tìm đến ông, ông Holmes, bởi tôi tự biết mình là người thiếu óc thực tế, mà đột nhiên lại phải đối mặt với một vấn đề hết sức nghiêm trọng và khác thường. Vì biết rằng ông là chuyên gia giỏi thứ nhì châu Âu —”

“Thật vậy sao, thưa bác sĩ! Xin cho tôi hỏi ai được vinh dự đứng hàng thứ nhất?” Holmes hỏi, giọng hơi gay gắt.

“Đối với người có lối tư duy khoa học chặt chẽ, công trình của Monsieur Bertillon hẳn luôn có sức hấp dẫn rất lớn.”

“Vậy chẳng phải bác sĩ nên đến hỏi ông ấy hơn sao?”

“Tôi nói là đối với người có lối tư duy khoa học chặt chẽ, thưa ông. Còn về tài giải quyết những việc thực tế thì ai cũng thừa nhận chẳng ai sánh được với ông. Tôi hy vọng, thưa ông, mình không lỡ lời —”

“Chỉ một chút thôi,” Holmes nói. “Tôi nghĩ, Bác sĩ Mortimer, tốt hơn hết xin bác sĩ nói ngay cho tôi biết rõ thực chất vấn đề mà bác sĩ cần tôi giúp đỡ là gì.”

---