Ethan Frome

Edith Wharton

Chương 1

Ngôi làng nằm dưới lớp tuyết dày hai bộ, tuyết dồn thành đống ở những góc đường lộng gió. Trên vòm trời sắt, những ngôi sao Bắc Đẩu treo lơ lửng như những mũi băng, còn chòm Lạp Hộ lóe lên những ánh lửa lạnh. Trăng đã lặn, nhưng đêm trong vắt đến nỗi những mặt tiền nhà trắng giữa các cây du trông xám đi trên nền tuyết, những bụi cây in thành vệt đen, và các cửa sổ tầng hầm nhà thờ hắt những luồng sáng vàng ra xa trên mặt tuyết nhấp nhô bất tận.

Ethan Frome còn trẻ, bước nhanh dọc con phố vắng, qua ngân hàng, qua cửa hàng mới xây bằng gạch của Michael Eady và nhà luật sư Varnum với hai cây vân sam Na Uy đen sẫm bên cổng. Đối diện cổng nhà Varnum, nơi con đường đổ dốc về thung lũng Corbury, nhà thờ vươn cao với ngọn tháp trắng thanh mảnh và dãy cột hiên hẹp. Khi chàng trai bước về phía đó, những cửa sổ trên cao in thành một hàng vòm đen dọc bức tường bên hông; còn từ những ô cửa phía dưới, ở mặt nhà có nền đất dốc đứng xuống đường Corbury, ánh sáng phóng thành những vệt dài, soi rõ nhiều rãnh tuyết mới trên lối dẫn tới cửa tầng hầm, và dưới mái nhà kho kế bên, một hàng xe trượt tuyết cùng những con ngựa được phủ chăn dày.

Đêm hoàn toàn tĩnh lặng, không khí khô và trong lành đến mức hầu như chẳng thấy lạnh. Frome thấy như quanh mình hoàn toàn không có không khí, như thể chẳng có thứ gì đặc hơn ê-te chen giữa mặt đất trắng dưới chân và vòm trời kim loại trên đầu. “Cứ như ở trong một bình chân không,” Ethan nghĩ. Bốn hay năm năm trước, Ethan từng theo học một năm ở một trường đại học kỹ thuật tại Worcester, từng mày mò trong phòng thí nghiệm cùng một giáo sư vật lý thân thiện; những hình ảnh từ quãng trải nghiệm ấy vẫn bất chợt hiện lên vào những lúc không ngờ, giữa những ý nghĩ hoàn toàn khác vốn choán tâm trí Ethan từ bấy đến nay. Cái chết của cha Ethan cùng những tai ương nối theo đã khiến việc học của Ethan phải sớm dang dở; nhưng những điều đã học, tuy chưa đủ để giúp ích được mấy trong thực tế, vẫn nuôi dưỡng trí tưởng tượng và giúp Ethan cảm nhận những ý nghĩa mênh mông, mờ ảo ẩn sau vẻ ngoài thường nhật của sự vật.

Khi Ethan sải bước qua tuyết, cảm thức về những ý nghĩa ấy sáng lên trong tâm trí, hòa với cái nóng bừng trong người do những bước chân rảo nhanh. Tới cuối làng, Ethan dừng trước mặt tiền tối om của nhà thờ. Ethan đứng đó một lát, thở gấp, nhìn dọc hai phía con phố không một bóng người nào khác qua lại. Đoạn dốc trên đường Corbury, bên dưới những cây vân sam nhà luật sư Varnum, là nơi người Starkfield thích trượt xe xuống dốc nhất; vào những buổi tối quang trời, góc nhà thờ vang tiếng hò reo của người trượt xe đến tận khuya; nhưng đêm nay chẳng có bóng xe nào in sẫm trên màu trắng của con dốc dài. Sự tĩnh lặng nửa đêm phủ khắp làng, tất cả những gì còn thức đều tụ lại sau những ô cửa sổ nhà thờ, từ đó tiếng nhạc khiêu vũ tuôn ra cùng những dải sáng vàng rộng.

Chàng trai men theo hông nhà thờ, xuống dốc về phía cửa tầng hầm. Để tránh những tia sáng từ bên trong có thể làm lộ mình, Ethan vòng qua chỗ tuyết chưa có dấu chân, từ từ tiến tới góc tường tầng hầm ở phía xa. Từ đó, vẫn nép trong bóng tối, Ethan thận trọng nhích tới cửa sổ gần nhất, giữ lưng thẳng mà ghìm tấm thân gầy về sau, rướn cổ cho đến khi thoáng nhìn được vào phòng.

Nhìn từ bóng tối trong trẻo, giá buốt nơi Ethan đứng, căn phòng như đang sôi sục trong một màn hơi nóng. Những tấm phản quang bằng kim loại của đèn khí hắt từng đợt ánh sáng chói gắt lên tường quét vôi trắng, còn hai thành sắt của lò sưởi ở cuối gian phòng trông như đang phập phồng vì sức nóng núi lửa. Sàn nhà chật những cô gái và chàng trai. Dọc bức tường bên hông đối diện cửa sổ là một dãy ghế nhà bếp mà những phụ nữ lớn tuổi vừa rời chỗ. Lúc này nhạc đã ngừng, những người chơi nhạc — một người kéo vĩ cầm và cô gái vẫn chơi đàn phong cầm vào các ngày Chủ nhật — đang vội vàng ăn uống ở một góc bàn ăn tối kê trên bục cuối phòng, trên đó xếp thành hàng những đĩa bánh nhân nướng và đĩa kem đã bị vét gần sạch. Khách khứa chuẩn bị ra về, dòng người đã bắt đầu dồn về lối đi treo áo khoác và khăn choàng, thì một chàng trai chân bước lanh lẹ, tóc đen rậm bù xù, lao ra giữa sàn, vỗ tay. Hiệu lệnh lập tức có tác dụng. Những người chơi nhạc vội trở lại bên đàn, những người nhảy — có người đã quấn gần kín mình để ra về — xếp hàng dọc hai bên phòng, những người xem lớn tuổi lặng lẽ ngồi lại ghế; còn chàng trai hoạt bát kia, sau khi luồn lách đây đó trong đám đông, kéo ra một cô gái đã quấn quanh đầu chiếc “khăn trùm đầu” màu đỏ anh đào, đưa cô lên đầu sàn rồi cuốn cô xoay dọc căn phòng theo tiếng nhạc rộn rã của điệu nhảy reel Virginia.

Tim Frome đập nhanh. Ethan đã cố nhìn cho được mái đầu tóc sẫm dưới chiếc khăn trùm đầu màu đỏ anh đào, và bực vì có người khác trông thấy cô trước mình. Người dẫn đầu điệu nhảy reel trông như mang dòng máu Ai-len, nhảy rất giỏi, và ngọn lửa ấy truyền sang cả cô bạn nhảy. Khi cô lướt dọc hàng người, tấm thân nhẹ nhõm chuyền từ bàn tay này sang bàn tay khác trong những vòng xoay mỗi lúc một nhanh, chiếc khăn trùm đầu tuột khỏi tóc, bay căng ra sau vai; cứ mỗi vòng xoay, Frome lại thoáng thấy đôi môi cô vừa cười vừa thở dốc, đám tóc sẫm bồng quanh trán và đôi mắt sẫm màu dường như là hai điểm bất động duy nhất giữa mê trận những đường nét vun vút.

Những người nhảy càng lúc càng nhanh, và để theo kịp họ, những người chơi nhạc ra sức hành hạ những cây đàn như những tay đua quất ngựa ở chặng cuối về đích; vậy mà chàng trai bên cửa sổ vẫn thấy điệu nhảy reel như chẳng bao giờ dứt. Thỉnh thoảng Ethan rời mắt khỏi mặt cô gái để nhìn người bạn nhảy của cô, gương mặt trong cơn phấn khích của điệu nhảy đã lộ vẻ chiếm hữu gần như trơ tráo. Denis Eady là con trai Michael Eady, người bán tạp hóa Ai-len đầy tham vọng, kẻ nhờ tài xoay xở và thói trơ tráo đã cho Starkfield lần đầu biết thế nào là lối buôn bán “lanh lợi”; cửa hàng mới xây bằng gạch của ông là bằng chứng cho sự thành công ấy. Con trai ông xem chừng sẽ nối gót cha, và trong lúc này đang đem chính những mánh ấy ra chinh phục đám thiếu nữ Starkfield. Cho đến giờ, Ethan Frome vẫn chỉ coi Denis là một gã chẳng ra gì; nhưng lúc này Denis rõ ràng đang chuốc lấy một trận roi ngựa. Lạ thay, cô gái dường như chẳng nhận ra: cô vẫn ngẩng gương mặt say sưa lên nhìn người bạn nhảy, vẫn đặt tay mình vào tay Denis mà chẳng có vẻ gì là thấy bị xúc phạm bởi ánh mắt và những cái chạm tay ấy.

Frome có lệ đi bộ vào Starkfield đón Mattie Silver, cô cháu họ của vợ Ethan, về nhà vào những buổi tối hiếm hoi có dịp vui chơi nào lôi cuốn cô vào làng. Chính vợ Ethan, khi cô gái đến ở cùng, đã gợi ý nên tạo cho cô những dịp như thế. Mattie Silver quê ở Stamford, và khi cô vào nhà Frome để đỡ đần cho cô họ Zeena, người ta cho rằng, vì cô đến giúp không công, tốt hơn hết đừng để cô cảm thấy quá rõ sự cách biệt giữa cuộc sống đã từ giã và cảnh quạnh quẽ của một trang trại ở Starkfield. Nếu không vì lẽ ấy — Frome chua chát nghĩ — hẳn Zeena chẳng nghĩ đến chuyện lo cho cô gái được vui chơi.

Lần đầu vợ đề nghị thỉnh thoảng nên cho Mattie ra ngoài chơi buổi tối, Ethan đã thầm ngần ngại trước chuyện phải đi thêm hai dặm Anh vào làng rồi trở về sau một ngày vất vả ở trại; nhưng chẳng bao lâu sau, Ethan đã chỉ mong đêm nào Starkfield cũng mở cuộc vui.

Mattie Silver đã sống dưới mái nhà Ethan được một năm; từ sáng sớm cho đến khi gặp nhau bên bữa tối, Ethan thường xuyên có dịp trông thấy cô; nhưng không giây phút nào bên cô sánh được với những lúc cả hai đi trong đêm trở về trại, cô khoác tay Ethan, bước chân nhẹ bẫng thoăn thoắt cho kịp những sải chân dài. Ethan mến cô ngay từ ngày đầu, hôm đánh xe ra Flats đón cô; cô mỉm cười, vẫy Ethan từ trên tàu, ôm những bọc đồ nhảy xuống, reo lên: “Chắc anh là Ethan rồi!”; còn Ethan nhìn vóc người mảnh mai của cô mà nghĩ: “Trông chẳng có vẻ giỏi việc nhà cho lắm, nhưng dù sao cũng không phải người hay cau có.” Nhưng không chỉ vì chút sức sống trẻ trung đầy hy vọng ấy đến nhà Ethan như một ngọn lửa được nhóm lên trong bếp lạnh. Cô gái còn hơn cả một người vui tươi, được việc như Ethan từng tưởng. Cô có đôi mắt biết nhìn, có đôi tai biết nghe: Ethan có thể chỉ cho cô bao điều, kể cho cô bao chuyện, và nếm niềm hạnh phúc khi cảm thấy mọi điều mình truyền cho cô đều để lại những âm vang lâu bền, những tiếng vọng có thể tùy ý gọi dậy.

Chính trong những lần đi bộ ban đêm về trại, Ethan cảm nhận sâu sắc nhất sự ngọt ngào của mối giao cảm ấy. Ethan vốn nhạy cảm hơn những người xung quanh trước sức cuốn hút của vẻ đẹp thiên nhiên. Việc học hành tuy dang dở đã giúp cảm thức ấy thành hình, và ngay cả trong những lúc đau khổ nhất, đồng ruộng và bầu trời vẫn nói với Ethan những lời sâu xa, đầy sức lay động. Nhưng cho đến bấy giờ, cảm xúc ấy vẫn ở trong Ethan như một nỗi đau âm thầm, phủ buồn lên chính vẻ đẹp đã khơi dậy nó. Ethan thậm chí không biết trên đời còn có ai cảm thấy như mình, hay mình là nạn nhân duy nhất của đặc ân u buồn ấy. Rồi Ethan biết có một tâm hồn khác cũng từng rung lên trước cùng một vẻ diệu kỳ: ngay bên cạnh mình, sống dưới mái nhà mình, ăn cơm nhà mình, có một người Ethan có thể bảo: “Đằng kia là chòm Lạp Hộ; anh chàng to lớn bên phải là Aldebaran, còn chùm sao nhỏ kia — giống đàn ong bu lại — là cụm sao Thất Nữ…”, hoặc khiến say sưa đứng trước một gờ đá hoa cương trồi lên giữa dương xỉ, trong khi Ethan trải ra toàn cảnh mênh mông của kỷ băng hà cùng những quãng thời gian dài mờ xa nối tiếp. Niềm ngưỡng mộ vốn hiểu biết của Ethan hòa trong nỗi kinh ngạc của Mattie trước những điều Ethan dạy cũng góp một phần không nhỏ vào niềm vui ấy. Và còn có những rung cảm khác, khó gọi tên hơn nhưng còn tuyệt diệu hơn, kéo họ lại gần nhau trong một thoáng vui sướng bừng lên lặng thầm: sắc đỏ lạnh của hoàng hôn sau những ngọn đồi mùa đông, những đàn mây bay trên các triền dốc rạ vàng, hay những vệt bóng xanh thẳm của cây thiết sam trên nền tuyết ngập nắng. Một lần cô bảo: “Trông cứ như tranh vẽ ấy!”; với Ethan, nghệ thuật diễn tả không thể nào hoàn hảo hơn thế, và cuối cùng đã có lời để nói lên tâm hồn thầm kín của mình. …

Khi Ethan đứng trong bóng tối ngoài nhà thờ, những kỷ niệm ấy hiện về với nỗi nhói buốt của những điều đã mất. Nhìn Mattie xoay dọc sàn, chuyền từ bàn tay này sang bàn tay khác, Ethan tự hỏi sao mình từng nghĩ cô thích nghe những chuyện nhạt nhẽo mình nói. Với Ethan, người chỉ vui vẻ khi có cô ở bên, vẻ vui tươi của cô dường như là bằng chứng rõ ràng cho sự hờ hững. Gương mặt cô ngước lên nhìn những người bạn nhảy cũng chính là gương mặt vẫn như một ô cửa sổ hứng ánh hoàng hôn mỗi khi cô nhìn thấy Ethan. Ethan còn nhận ra hai ba cử chỉ mà mình đã ngốc nghếch tưởng cô chỉ dành riêng cho mình: cách hất đầu ra sau khi thấy buồn cười, như muốn nếm tiếng cười trước khi để nó thoát ra, và thói quen chầm chậm rủ mi khi có điều gì khiến cô say mê hoặc cảm động.

Cảnh ấy làm Ethan khổ sở, và nỗi khổ sở lại đánh thức những sợ hãi tiềm tàng. Vợ Ethan chưa từng tỏ vẻ ghen với Mattie, nhưng gần đây ngày càng hay kêu ca về việc nhà, lại tìm cách bóng gió để người ta để ý đến chuyện cô gái chẳng được việc. Zeena vốn thuộc hạng người Starkfield gọi là “ốm yếu”, và Frome phải thừa nhận rằng, nếu Zeena quả thật bệnh tật như Zeena vẫn tưởng, thì Zeena cần sự đỡ đần của một cánh tay khỏe hơn cánh tay vẫn khoác nhẹ vào tay Ethan trong những lần đi bộ ban đêm về trại. Mattie không có khiếu thu vén việc nhà, và những gì được dạy dỗ cũng chẳng giúp cô khá hơn. Cô học mau, nhưng hay quên, mơ mộng, lại chẳng mấy coi trọng chuyện ấy. Ethan nghĩ nếu cô lấy một người đàn ông cô yêu mến, bản năng ngủ yên ấy sẽ thức dậy, những chiếc bánh nhân nướng và bánh mì xốp cô làm sẽ trở thành niềm tự hào của cả hạt; nhưng bản thân việc nhà thì chẳng có gì khiến cô hứng thú. Ban đầu cô vụng về đến nỗi Ethan không nhịn được cười; nhưng cô cũng cười theo, và điều ấy khiến hai người thân nhau hơn. Ethan cố hết sức bù vào những cố gắng thiếu thành thạo của cô, dậy sớm hơn thường lệ để nhóm lửa bếp, mang củi vào sẵn từ tối, bỏ bê xưởng cưa để lo việc ở trại, hòng ban ngày còn giúp cô việc trong nhà. Thậm chí những đêm thứ Bảy, sau khi hai người đàn bà đã đi ngủ, Ethan còn rón rén xuống cọ sàn bếp; rồi một hôm Zeena bắt gặp Ethan đang đánh bơ, đã lẳng lặng quay đi với cái nhìn lạ lùng quen thuộc.

Gần đây còn có những dấu hiệu khác cho thấy vợ Ethan không hài lòng, cũng mơ hồ như thế nhưng đáng ngại hơn. Một buổi sáng mùa đông lạnh giá, khi Ethan đang mặc quần áo trong bóng tối, ngọn nến chập chờn trước luồng gió lùa qua cửa sổ lắp không khít, Ethan nghe Zeena lên tiếng từ giường phía sau lưng.

“Bác sĩ không muốn để tôi thiếu người đỡ đần,” Zeena nói, giọng than vãn đều đều.

Ethan cứ ngỡ Zeena đang ngủ, nên tiếng nói ấy khiến Ethan giật mình, dù Zeena vốn hay đột ngột lên tiếng sau những quãng im lặng bí hiểm kéo dài.

Ethan quay lại nhìn Zeena đang nằm, dáng lờ mờ dưới tấm chăn vải bông sẫm màu, khuôn mặt gò má cao ngả xám trên nền gối trắng.

“Không có ai đỡ đần cô?” Ethan nhắc lại.

“Nếu anh bảo đến khi Mattie đi, anh không đủ tiền thuê cô giúp việc.”

Frome lại quay đi, cầm lấy dao cạo, cúi xuống để soi bên má đang kéo căng trong chiếc gương loang lổ phía trên bàn rửa mặt.

“Sao Mattie lại phải đi cơ chứ?”

“Thì tôi muốn nói lúc Mattie lấy chồng ấy mà,” giọng vợ Ethan kéo dài từ phía sau.

“Ồ, chừng nào cô còn cần đến thì Mattie chẳng bao giờ bỏ chúng ta đâu,” Ethan đáp, vừa cạo mạnh trên cằm.

“Tôi chẳng đời nào muốn mang tiếng cản đường một cô gái nghèo như Mattie lấy một chàng trai lanh lợi như Denis Eady,” Zeena đáp bằng giọng than thở nhún nhường.

Ethan nhìn gườm gườm vào mặt mình trong gương, ngửa đầu ra sau để kéo dao cạo từ tai xuống cằm. Bàn tay vẫn vững, nhưng tư thế ấy cho Ethan một cái cớ để chưa phải trả lời ngay.

“Với lại bác sĩ không muốn để tôi thiếu người đỡ đần,” Zeena nói tiếp. “Bác sĩ muốn tôi bàn với anh chuyện một cô giúp việc mà bác sĩ có nghe nói đến, có thể tới đây —”

Ethan đặt dao cạo xuống, đứng thẳng người lên, miệng bật cười.

“Denis Eady! Nếu chỉ có thế, tôi nghĩ chẳng việc gì phải vội tìm cô giúp việc.”

“Thì tôi cũng muốn bàn với anh chuyện ấy,” Zeena khăng khăng nói.

Ethan hấp tấp mặc quần áo, tay chân lóng ngóng. “Được rồi. Nhưng lúc này tôi không có thời gian; tôi muộn giờ rồi,” Ethan đáp, đưa chiếc đồng hồ quả quýt bằng bạc cũ kỹ lại gần ngọn nến.

Zeena dường như coi thế là hết chuyện, nằm lặng nhìn Ethan kéo dây đeo quần lên vai rồi thọc vội hai tay vào áo khoác; nhưng khi Ethan đi ra cửa, Zeena đột ngột nói, giọng sắc gọn: “Giờ thì chắc lúc nào anh cũng muộn, vì sáng nào cũng cạo râu.”

Đòn ấy làm Ethan sợ hơn mọi lời bóng gió mơ hồ về Denis Eady. Quả thật, từ khi Mattie Silver đến, Ethan đã bắt đầu cạo râu hằng ngày; nhưng khi Ethan rời giường trong bóng tối mùa đông, vợ bao giờ cũng có vẻ còn ngủ, nên Ethan đã ngớ ngẩn cho rằng Zeena sẽ không nhận thấy diện mạo mình thay đổi. Trước đó đôi lần Ethan đã thoáng bất an trước cái cách Zenobia để mọi chuyện cứ thế xảy ra, dường như chẳng để ý, rồi vài tuần sau, chỉ bằng một câu nói bâng quơ đã để lộ rằng bấy lâu Zeena vẫn ghi nhận mọi điều và rút ra những kết luận riêng. Nhưng gần đây, tâm trí Ethan không còn chỗ cho những nỗi lo mơ hồ ấy. Chính Zeena, từ một thực tại ngột ngạt, đã nhạt dần thành một bóng mờ hư ảo. Cả cuộc sống của Ethan nằm trọn trong hình bóng và tiếng nói của Mattie Silver, và Ethan không còn hình dung nổi cuộc sống ấy có thể khác đi. Nhưng giờ đây, khi Ethan đứng ngoài nhà thờ, nhìn Mattie xoay dọc sàn với Denis Eady, bao lời bóng gió cùng những mối đe dọa từng bị bỏ qua lại kéo đến, dệt nên một đám mây vây quanh tâm trí Ethan…

---